WASHINGTON (AA) - New York borsası, ABD'de tahminlerin üzerinde gelen istihdam verilerinin ABD Merkez Bankasının (Fed) para politikasında daha sıkı duruş benimseyebileceğine yönelik beklentileri artırmasıyla haftanın son işlem gününe düşüşle başladı.

Açılışta Dow Jones endeksi, yataya yakın seyirle 51.610,02 puan oldu.

S&P 500 endeksi yüzde 0,61 azalarak 7.537,36 puana ve Nasdaq endeksi yüzde 1,09 kayıpla 26.536,59 puana indi.

ABD'de açıklanan tarım dışı istihdam verileri yatırımcıların odağında yer alırken pay piyasalarında açılışta negatif seyir izlendi.

ABD Çalışma Bakanlığının verilerine göre, ülkede tarım dışı istihdam mayıs ayında 172 bin kişi artarak piyasa beklentilerinin oldukça üzerinde gerçekleşti. İşsizlik oranı ise beklentilere paralel olarak yüzde 4,3 seviyesinde sabit kaldı.

Tarım dışı istihdama ilişkin önceki aylara ait veriler de yukarı yönlü revize edildi. Mart ayında 185 bin olarak açıklanan istihdam artışı 214 bine, nisan ayında 115 bin olarak açıklanan artış ise 179 bine yükseltildi.

Analistler, iş gücü piyasasının geniş tabanlı güçlenme göstermese de dayanıklılığını koruduğunu belirtti.

Ülkede enflasyonun hala yüksek seviyelerde olduğuna işaret eden analistler, Fed'in yıl sonuna kadar faiz artırımına gidebileceğine yönelik beklentilerin güçlendiğini bildirdi.

İstihdam verilerinin ardından tahvil getirileri yükselirken ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi yüzde 4,5, 30 yıllık tahvil faizi yüzde 5 seviyesini aştı.

Öte yandan, çip hisselerindeki satış baskısı da piyasalardaki negatif seyirde etkili oldu. Dün yüzde 12'nin üzerinde değer kaybeden Broadcom hisseleri, açılışta yaklaşık yüzde 3'e yakın gerilerken Marvell Technology ve Micron Technology'nin hisseleri, yüzde 5'in üzerinde düştü.

Jeopolitik tarafta ise Orta Doğu'daki gerilime ilişkin haber akışı takip edilirken ABD Başkanı Donald Trump, dün yaptığı açıklamada, anlaşma yapmak için İran lideri Mücteba Hamaney ile görüşmeye açık olduğunu söyledi. Trump, "Onunla tanışmaktan onur duyarım, bir anlaşmaya varabilir miyiz, bunu görmek isterim." dedi.

Analistler, savaşın sona erdirilmesine yönelik diplomatik girişimlerde somut ilerleme sağlanamamasının, yatırımcıların risk iştahını sınırlayan unsurlar arasında yer aldığını belirtti.

Jared Isaacman Kimdir? Uzay Turistinden NASA Yöneticisine

Jared Isaacman 1983 doğumlu. ABD'li girişimci, pilot ve özel astronot. 16 yaşında lise eğitimini yarıda bırakıp Shift4 Payments adlı ödeme işleme şirketini kurdu. Şirket bugün borsada işlem görüyor.

Isaacman uzaya iki kez gitti. Eylül 2021'de Inspiration4 görevinde tarihte ilk tamamen sivil uzay görevini yönetti. Eylül 2024'te Polaris Dawn görevinde ilk ticari uzay yürüyüşünü gerçekleştirdi. SpaceX ile yakın iş birliği yaptı ve Elon Musk'ın yakın çevresinde yer aldı.

2025 sonunda Donald Trump tarafından NASA Yöneticisi olarak aday gösterildi. Aday gösterimi Mayıs 2025'te Trump ile Musk arasındaki gerginlik nedeniyle geri çekildi. Birkaç ay sonra Trump Isaacman'ı yeniden aday gösterdi. Şubat 2026'da Senato onayıyla NASA Yöneticisi olarak göreve başladı.

Isaacman'ın liderliği klasik bürokrat profilinden farklı. Özel sektörden gelen, uzayda fiilen bulunan ve SpaceX ekosistemini iyi bilen biri olarak görüldü. 2026 Wash100 ödülünü de aldı. Yeni yapılanma kararı bu farklı liderliğin ilk büyük operasyonel adımı oldu.

Spotify'ın yapay zekaya geçiş duyurusunu detaylı işledik: Spotify Müzikten Yapay Zekaya Geçiyor: Yeni Dönem Başlıyor

5 Bölüm 3'e İndirildi: Yeni Yapı Nasıl Oldu?

22 Mayıs 2026'da duyurulan yeniden yapılanma NASA'nın mission directorate yapısını köklü değiştirdi. Eski yapıda beş ana directorate vardı.

• Exploration Systems Development Mission Directorate (ESDMD)
• Space Operations Mission Directorate (SOMD)
• Aeronautics Research Mission Directorate (ARMD)
• Space Technology Mission Directorate (STMD)
• Science Mission Directorate (SMD)

Yeni yapıda üç ana directorate var.

Human Spaceflight Mission Directorate (HSMD). ESDMD ve SOMD birleştirilerek oluşturuldu. Bu yeni yapı insanlı uzay uçuşları, ay misyonları, Uluslararası Uzay İstasyonu operasyonları ve ticari uzay istasyonlarını tek çatı altında topluyor. Associate Administrator olarak Lori Glaze atandı.

Research and Technology Mission Directorate (RTMD). ARMD ve STMD birleştirildi. Bu directorate havacılık araştırması ile uzay teknolojisi geliştirmesini birleşik şekilde yönetiyor.

Science Mission Directorate (SMD). Değişiklik yapılmadı. Bu directorate uzay bilimi, astrofizik, gezegen bilimi, dünya bilimi ve helyofizik araştırmalarını sürdürüyor.

Yeni yapıda mission directorate başkanları doğrudan Isaacman'a raporlayacak. Önceki yapıda raporlama Associate Administrator katmanından geçiyordu. Bu değişiklik karar alma süreçlerini hızlandırmayı hedefliyor.

Isaacman değişikliğin gerekçesini şöyle açıkladı: "Bu organizasyonlar ayrıldığında Ay'a astronot göndermek kavramsaldı, alçak Dünya yörüngesi operasyoneldi. Bugün her ikisi de operasyonel. Bu çabaları birleştirmek sorumlulukları netleştirecek, hesap verebilirliği güçlendirecek, karar almayı hızlandıracak ve NASA'nın önümüzdeki zorluklar için gereken verimlilik ile entegrasyona göre konumlanmasını sağlayacak."

İşten Çıkarma Yok, Program İptali Yok

Yeniden yapılanma duyurusunda en çok merak edilen sorulardan biri istihdama etkisi oldu. Isaacman bu konuda net konuştu.

"İşten çıkarma yok. Program iptali yok. Kapatma yok. Ancak daha verimli yürütme ve dünyanın NASA'dan beklediği sonuçları sunmada aktif rol oynayarak maliyet tasarrufu sağlayacağız."

NASA mevcut çalışanları korurken ek değişiklikler de açıkladı.

• Çekirdek yetkinlik yeniden inşası: Müteahhitlerin yerine memur kadrosu kullanılacak (uygun olan yerlerde)
• Staj programı genişletilmesi: Genç yeteneklerin ajansa daha kolay girişi
• NASA Force işe alım girişimi: ABD Personel Yönetimi Ofisi ile ortak çalışılıyor

NASA aynı zamanda dış iletişim rollerini ve programları gözden geçiriyor. Bu inceleme Merkez Ofisleri, Mission Directorate'lar ve programlar genelinde olacak. Hedef daha verimli ve merkezi bir iletişim yapısı kurmak.

Janet Petro'nun emekliliği üzerine boşalan Kennedy Space Center direktörlüğü Brian Hughes'a verildi. Hughes aynı zamanda NASA'nın kıdemli lansman operasyonları direktörü olarak görev yapıyor.

Artemis III Değişti: Ay'a İnmek Yok

Yeniden yapılanmanın hemen ardından, 26 Mayıs 2026'da NASA başka bir kritik duyuru yaptı. Artemis III görevinin planı tamamen değiştirildi.

Artemis programı 2017'de duyurulmuştu. Plan üç ana aşamadan oluşuyordu. Artemis II ay etrafında dönecek (Nisan 2026'da başarıyla tamamlandı). Artemis III ay yüzeyine ilk astronotları indirecek (2027 hedefi). Artemis IV ay'a ikinci görev olacaktı.

Yeni planda Artemis III ay'a inmeyecek. Bunun yerine Earth yörüngesinde kalacak. Görev hedefi NASA'nın Orion mürettebat modülünün, geliştirilmekte olan Human Landing System (HLS) araçlarıyla buluşma ve kenetlenme testi yapması.

Bu testte iki HLS adayı kullanılabilir.

• SpaceX Starship: Geliştirme süreci devam ediyor, gecikmeler yaşandı
• Blue Origin Blue Moon: Daha geç başlayan ama hızla ilerleyen program

Isaacman bu değişikliği şöyle açıkladı: "Temellere dönmemiz gerekiyor." Artemis III mid-2027 için hedefleniyor. Astronotlar uzay giysisi performansını da kontrol edecek.

Yeni planda Artemis IV ilk ay yüzeyi inişini yapacak. Hedef tarihi 2028 başı. Olası ikinci ay inişi 2028 sonu için Artemis V olarak planlandı.

NASA 9 Haziran 2026 Salı günü Houston Johnson Space Center'da bir basın toplantısı yapacak. Bu toplantıda Artemis III görevine atanan dört astronotun isimleri açıklanacak. Tüm gözler bu duyuruda olacak.

Ay Üssü Planı: Üç Aşamalı Bir Vizyon

NASA yeniden yapılanma ile birlikte uzun vadeli ay vizyonunu da netleştirdi. Ay üssü programı (Moon Base) üç aşamadan oluşacak.

Moon Base I (2026 sonbaharı). Blue Origin'in Blue Moon Mark 1 lander modeli ile gerçekleştirilecek. Bu görev Ay'ın Güney Kutbu yakınındaki Shackleton Connecting Ridge bölgesine bilim ekipmanları taşıyacak. SCALPSS ve Lunar Retroreflector Array adlı iki NASA bilim yükü ile birlikte gönderilecek.

Bu görevin önemi sadece kargo taşımak değil. Aynı zamanda Blue Origin'in lander teknolojisini Human Landing System görevlerine hazırlamak. Risk azaltma misyonu olarak değerlendiriliyor.

Moon Base II. Astrobotic'in Griffin lander modeli ile gerçekleştirilecek. 500 kilogramdan fazla kargo taşıyacak. Astrolab'ın FLIP rover'ı bu görevde gönderilecek. Hedef gelecekteki ay yüzey araçlarına ve otonom operasyonlara temel oluşturmak.

Moon Base II ticari olarak en büyük yük olarak tarihe geçecek. Daha önce ay yüzeyine gönderilen en büyük ticari yük olacak.

Moon Base III. Bu görev ay yüzeyi bilim anlayışını genişletecek. Detayları henüz açıklanmadı.

Tüm bu programa ilave olarak NASA crewed lunar terrain vehicles (sürülebilir ay arazi araçları) için yeni sözleşmeler de imzaladı. Toplam yatırım 1 milyar doların üzerinde.

Boston Dynamics Atlas robot üretimini de detaylı işledik: Boston Dynamics 30 Bin Robot Üretmeyi Hedefliyor

SpaceX, Blue Origin ve Diğer Şirketler İçin Ne Anlam İfade Ediyor?

NASA'nın yeniden yapılanması özel sektör için önemli sinyaller içeriyor. Üç ana etki var.

Birincisi SpaceX için karışık sinyaller. Artemis III planının değişmesi Starship'in ay'a inişi 2027'den 2028'e kaydırdı. Aynı zamanda Blue Origin'in Blue Moon Mark 1 lander'ı 2026 sonbaharında ilk ay teslimatını yapacak. SpaceX yine Crew Dragon görevleriyle astronot taşıma işine devam ediyor. Ayrıca SpaceX'in olası bir halka arz başvurusu 2026 ortasında geliyor. Şirket yaklaşık 1,75 trilyon dolarlık değerleme hedefliyor.

İkincisi Blue Origin'in yükselişi. Jeff Bezos'un şirketi Moon Base programının ana yüklenicisi olarak öne çıktı. Mark 1 lander 2026 sonbaharında, Mark 2 lander Artemis IV görevinde (2028) potansiyel HLS olarak kullanılacak.

Üçüncüsü ticari ay endüstrisinin büyümesi. Astrobotic, Astrolab, Intuitive Machines gibi şirketler Moon Base sözleşmeleriyle hızla büyüyor. Ay yüzeyinde otomobil büyüklüğünde rover'ların kullanılması yeni bir endüstri dalı yaratıyor.

Türk Yatırımcı İçin Anlamı

NASA'nın yeni yapısı Türk yatırımcıyı dolaylı olarak etkiliyor. Üç ana yol var.

Birinci yol: Uzay sektörü ETF'leri. ABD borsalarında işlem gören uzay sektörü ETF'leri (ARKX, UFO gibi) NASA müteahhitlerini ve uzay şirketlerini portföylerinde barındırıyor. Türk yatırımcılar Türkiye'deki aracı kurumlar üzerinden bu ETF'lere erişebiliyor.

İkinci yol: Halka açık uzay şirketleri. Rocket Lab, Maxar Technologies, Iridium, Planet Labs ve Astra Space gibi şirketler ABD borsalarında işlem görüyor. SpaceX'in olası halka arzı önümüzdeki aylarda yatırımcılar için yeni bir kapı açacak. SpaceX hedef değerlemesi 1,75 trilyon dolar düzeyinde.

Üçüncü yol: Türk uzay ekosistemi. Türkiye Uzay Ajansı (TUA) 2018'de kuruldu. Türk araştırmacılar küresel uzay programlarına katılım yollarını araştırıyor. ASELSAN, TUSAŞ ve Türksat gibi şirketler uzay altyapı çalışmalarına yatırım yapıyor. NASA'nın yeni yapısının uluslararası iş birliklerini hızlandırması Türk şirketleri için fırsat yaratabilir.

Önümüzdeki Dönem: NASA Nereye Gidiyor?

Isaacman'ın yeniden yapılanması NASA için yeni bir dönemin başlangıcı. Üç ana eğilim öne çıkıyor.

Birincisi hızlanma odağı. Mission directorate'ların doğrudan Yönetici'ye raporlaması karar süreçlerini kısaltacak. Bürokrasinin azaltılması, programların daha hızlı ilerlemesini sağlayabilir.

İkincisi özel sektör entegrasyonu. NASA artık her şeyi kendi yapmıyor. SpaceX, Blue Origin ve Rocket Lab gibi şirketlerle iş birliği derinleşiyor. Bu yapı maliyetleri düşürürken yenilikleri hızlandırıyor.

Üçüncüsü Çin ve Hindistan rekabeti. Çin'in Tiangong istasyonu, Ay programı ve Mars sondaları ABD'ye ciddi rakip oldu. Hindistan da Chandrayaan görevleriyle ilerleme kaydetti. NASA bu uluslararası rekabette geri kalmamak için yeni dönemde daha hızlı hareket etmek istiyor.

Sonuç

22 Mayıs 2026 NASA tarihinde yeni bir sayfa açtı. Beş bölümlü yapı üçe indi. Mission directorate'lar doğrudan Yönetici'ye raporlayacak. Artemis III ay'a inmeyecek, Earth yörüngesinde kalıp kenetlenme testi yapacak. Artemis IV 2028'de ilk crewed ay inişini gerçekleştirecek. Moon Base programı üç aşamada ilerleyecek.

Bu değişiklikler ABD'nin uzay programındaki vizyon değişikliğinin somut adımlarıdır. Jared Isaacman özel sektör altyapısını kullanan, hızlı karar alan ve geleneksel bürokrasiyi kıran bir liderlik tarzı sergiliyor. Bu yaklaşımın 2030'lardaki ay ve Mars programlarında ne kadar başarılı olacağını önümüzdeki yıllar gösterecek.

Türk okuyucu için bu değişimler uzakta gözüküyor olabilir. Ancak küresel uzay endüstrisi hızla büyüyor. 2030'larda uzay ekonomisinin 1 trilyon doları aşacağı tahmin ediliyor. Bu büyümede ABD'nin liderliği belirleyici olacak. NASA'nın yeni yapısı bu liderliğin temellerini güçlendirme girişimi.

Tüm finans gündemini takip etmek için: Finans Gundem

⚠️ Yasal Uyarı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.

Mahkeme Başkanı, sanık Korali'ye baro tarafından atanan avukatın duruşmaya iki saat kala görevden çekildiğini ve yeni görevlendirilen müdafinin savunma için süre talep ettiğini söyledi.

Başkan, davanın karar aşamasına gelmesi, tutukluluk süreleri, katılan tarafların Hatay'dan gelmesi ve sanıkların getirilmesi gibi yoğun duruşma hazırlıkları ile usul ekonomisini dikkate alınarak yargılamanın gecikmemesi amacıyla sanık Korali'nin dosyasının ana davadan ayrıldığını bildirdi.

Son sözü sorulan sanıklar, terör saldırısıyla ilgilerinin bulunmadığı öne sürdü.

Avukat beyanlarının ardından kararını açıklayan mahkeme, sanıklar Memet Gezer, Temir Dükancı ve Cengiz Sertel'i, "devletin birliğini ve bütünlüğünü bozmak" suçundan bir kez, 5'i çocuk 52 kişiyi öldürmek suçundan da 52 kez olmak üzere toplamda 53 kez "ağırlaştırılmış müebbet" hapis cezasına çarptırdı.

Ayrıca, sanıklara 28'i çocuk 130 kişiyi "öldürmeye teşebbüs" suçundan 2 bin 600 yıl, terör örgütü faaliyeti kapsamında "izinsiz patlayıcı bulundurmak" suçundan 13 yıl 4 ay, mağdurlara yönelik "duyu organları zarar görecek şekilde yaralama" suçundan 13 yıl 6 ay, bir kadının çocuk düşürmesine yol açacak şekilde yaralanması suçundan 20 yıl 3 ay, 3 kişiye yönelik "basit yaralama" suçundan 20 yıl 3 ay, 134 mağdura yönelik "mala zarar verme" suçundan bin 206 yıl, Reyhanlı'daki Emniyet Müdürlüğü, belediye, PTT ve notere verilen zarar dolayısıyla da "kamu malına zarar vermek" suçundan 48 yıl olmak üzere toplam 3 bin 921 yıl hapis cezası verildi.

Mahkeme, avukatı süre isteyen sanık Korali'nin yanı sıra firari sanıklar Omar Alkhatıp ile Mihraç Ural'ın dosyasının ayrılmasına karar verdi.

Kararla birlikte sanıkların tutukluluk halinin devamına hükmedildi.

Davanın geçmişi

Hatay'ın Reyhanlı ilçesinde 11 Mayıs 2013'te 53 kişinin hayatını kaybettiği ve çok sayıda kişinin yaralandığı iki ayrı bombalı terör saldırısı olmuştu. Reyhanlı Belediyesi yanı ile PTT binası önünde düzenlenen patlamalarda 912 konut, 891 iş yeri ve 148 araç zarar görmüştü.

Güvenlik gerekçesiyle Ankara'ya nakledilen Reyhanlı saldırısı davasında karar 23 Şubat 2018'de açıklanmıştı. Buna göre, bombalı eyleme ilişkin yargılaması süren 33 kişiden 9'u ağırlaştırılmış müebbet hapis, 13'ü ise çeşitli süreli hapis cezalarına çarptırılmıştı.

Mahkeme, THKP-C/Acilciler terör örgütünün elebaşı Mihraç Ural'ın da arasında bulunduğu firari sanıkların dosyasını ayırmıştı.

MİT operasyonuyla Suriye'den getirilen Reyhanlı saldırısının planlayıcılarından firari Yusuf Nazik, 24 Eylül 2018'de tutuklanmıştı.

Nazik, 13 Mayıs 2019'da Ankara 9. Ağır Ceza Mahkemesince "devletin birliğini ve bütünlüğünü bozmak"tan bir kez, 5'i çocuk 52 kişiyi öldürmek suçundan da 52 kez olmak üzere toplamda 53 kez ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırılmıştı.

Davanın firari sanıklarından Mehmet Gezer de 30 Haziran 2022'de ABD'den getirilerek "kasten öldürme" ve "devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozma" suçlarından Ankara 9. Ağır Ceza Mahkemesince 7 Temmuz 2022'de tutuklanmıştı.

Saldırının sorumlularından kırmızı bültenle aranan Cengiz Sertel de 14 Aralık 2024'te MİT Başkanlığı ile Emniyet Genel Müdürlüğü koordinasyonunda, Hatay Emniyet Müdürlüğü ekiplerince yakalanmıştı.

Firari sanıklardan Mohammad Dib Korali 14 Ocak 2025, Temir Dükancı da 25 Şubat 2025'te MİT Başkanlığının operasyonlarıyla Suriye'de yakalanmıştı.

Dosyada sanıklar Omar Alkhatıp ve Mihraç Ural firari durumda bulunuyor.

Buna göre, Milli Savunma Bakanlığı veya İçişleri Bakanlığı nam ve hesabına tıp ve diş hekimliği fakültelerinde okutularak subaylığa nasbedilenler yükümlülük süresini tamamlamadan mahkeme veya disiplin kurulu kararına dayanılarak ilişiği kesilenler ile tabi olduğu mevzuat uyarınca istifa edenler, Milli Savunma Bakanlığı veya İçişleri Bakanlığı nam ve hesabına öğrenim gördüğü sürenin, yükümlülük süresine oranının, kalan yükümlülük süresi ile çarpımı sonucunda elde edilen süre boyunca diş hekimliği ya da hekimlik mesleklerini icra edemeyecekler. Sürelere yönelik tüm hesaplamalar gün hesabı üzerinden yapılacak.

Harcırah Kanunu'nda yapılan değişikliğe göre, "Askeri birliklerde harekatta harcırah" hükmü kapsamında gündelik ödenenlerden denizaltı gemilerinde yurtiçi limanlarda gemide konaklama imkanı sağlanamayan personel dışındakilere "yurt içinde verilecek gündeliklere" ilişkin düzenleme uyarınca ayrıca konaklama gideri ödenmeyecek.

Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu'nda yapılan düzenleme ile orduevleri, askeri gazinolar ve kışla gazinoları, vardiya yatakhaneleri, gazi uyum evleri ile özel, yerel ve kış eğitim merkezleri de askeri bina olduğu için askeri mahal vasıf ve mahiyetine sahip olacak.

Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu'nda Silahlı Kuvvetlerden her ne sebeple olursa olsun ayrılan astsubayların muvazzaf olarak tekrar Türk Silahlı Kuvvetleri hizmetine alınamayacaklarına ilişkin açık hüküm bulunurken subaylara ilişkin hüküm bulunmaması nedeniyle değişiklik yapılıyor. Buna göre, Askeralma Kanunu kapsamında askerlik hizmetini yapanlar hariç olmak üzere, Silahlı Kuvvetlerden her ne sebeple olursa olsun ayrılan subaylar Kanun'da yer alan istisnalar dışında muvazzaf olarak tekrar Silahlı Kuvvetler hizmetine alınamayacaklar.

Ek ders ücreti, 2029-2030 eğitim ve öğretim dönemi sonuna kadar uzatıldı

Milli Savunma Bakanlığı ve bağlılarının bünyesinde yer alan eğitim ve öğretim kurumlarında idarece belirlenen ihtiyaçlar doğrultusunda ve nitelikleri idare tarafından belirlenen konu ve alanlarda gerekli şartları sahip kişilerin ilgili mevzuatında yer alan şartlar dahilinde 2024-2025 eğitim ve öğretim dönemi sonuna kadar geçerli olmak kaydıyla ders vermeleri karşılığında ödenen ek ders ücreti 2029-2030 eğitim ve öğretim dönemi sonuna kadar uzatıldı.

Teklifle, İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda yapılan değişiklikle, Milli Savunma Bakanlığı merkez, taşra, yurt dışı teşkilatı ile bağlı, ilgili, ilişkili ve bünyesindeki kuruluşlarda görevli personel ve bunların adayları ile Milli Savunma Üniversitesinde eğitim gören askeri öğrenci ve bunların adayları hakkında, Jandarma, Sahil Güvenlik ve Emniyet teşkilatlarında görevli personel ve bunların adayları ile Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi, Polis Akademisi ve bunlara bağlı eğitim ve öğretim kurumlarındaki öğrenciler ile bunların adayları hakkında, Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı personeli hakkında, terör örgütleriyle eylem birliği içerisinde olmak, bu örgütlere yardım etmek, kamu imkan ve kaynaklarını bu örgütleri desteklemeye yönelik kullanmak ya da kullandırmak, bu örgütlerin propagandasını yapmak, bu örgütlerle iltisaklı olmak gerekçeleriyle kamu görevine alınmayan veya kamu görevinden veya meslekten ayrılan veya çıkarılan yahut sözleşmesi feshedilenlerle ilgili idari davalar ve 375 Sayılı KHK'nin terör örgütlerine veya devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilenlere yönelik hükmü uyarınca tesis edilen idari işlemlere yönelik açılan idari davalar ile ilgili mevzuat uyarınca gerçekleştirilen güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması işlemlerinin idarece olumsuz değerlendirilmesi sonucu söz konusu idari işleme yönelik açılan davalarda verilen ve göreve iade sonucunu doğuran mahkeme kararları uyarınca tesis edilecek işlemler, nihai kararların kesinleşmesinden sonra yerine getirilecek.

Sicil tam notunun yüzde 60 ve daha yukarısı olması gerekecek

Teklifle, Kamulaştırma Kanunu'na eklenen geçici madde ile kamulaştırma işlemlerine dayanmaksızın kamulaştırma kanunlarının amacına uygun olarak fiilen kamu hizmetine tahsis edilmiş olan taşınmazlar, ilgili kamu kurum ve kuruluşları adına tahsis tarihinde kamulaştırılmış sayılacak. Taşınmazda kamu hizmetinin nitelik ve amacına uygun şekilde tesis veya yapının inşa edilmiş olması, bu düzenlemenin uygulanması bakımından fiilen tahsis kabul edilecek. Tapuda kayıtlı olanların kayıt sahipleri veya mirasçıları, tapuda kayıtlı olmayan taşınmazların zilyetleri ya da mirasçıları tahsis tarihi itibarıyla zilyetlikle iktisap şartlarının gerçekleşmiş ve fiili tahsis tarihinden itibaren 10 yıl geçmemiş olması koşuluyla, Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilen Amme Hükmi Şahısları veya Müesseseleri Tarafından Fiilen Amme Hizmetlerine Tahsis Edilmiş Gayrimenkuller Hakkında Kanun'un belirlediği süre içinde sadece taşınmazın fiili tahsis tarihindeki rayiç bedelini isteyebilecek. Bu düzenleme kapsamındaki taşınmazlar hakkında 12 Ocak 1963 tarihine kadar açılmış ve kanun yolu incelemesinde olanlar dahil görülmekte olan bedel davalarında bu düzenlemenin hükümleri uygulanacak.

Kamulaştırılmış sayılan taşınmazlar hakkında 12 Ocak 1963 tarihinden sonra bu taşınmazlara bağlı olarak bedel dahil ileri sürülen talepler kabul edilmeyecek. Bu hüküm, 12 Ocak 1963 tarihinden sonra açılmış ve kanun yolu incelemesinde olanlar dahil görülmekte olan davalar hakkında da uygulanacak.

Bu hüküm kapsamında açılan ve görülmekte olan davalarda mahkeme ve icra harçları ile her türlü vekalet ücretleri maktu olarak belirlenecek.

Kamulaştırılmış sayılan taşınmazlar, tapuda kayıtlı ise ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının talebi üzerine açılacak dava ile ilgili idare adına tescil edilecek. Tapu kaydı olmayan taşınmazlar, tahsisin mahiyeti bakımından tescile tabi ise ilgili idare adına kayıt tesis olunacak. Bu işlemler harca tabi olmayacak.

Teklifle, Uzman Erbaş Kanunu'nda değişikliğe gidiliyor. 26 Haziran 2019'da askerlik süresinin kısalması nedeniyle, muvazzaflık hizmetini yapmış olan çavuş, onbaşı ve erlerin, uzman erbaş olabilmesi için "müracaat yapılan yılın ocak ayının ilk günü itibarıyla 27 yaşını bitirmemiş olmak" şartı yeterli olurken bu hususa yönelik düzenleme yapılması ile başta şehit yakınları olmak üzere askerlik hizmetinden muaf tutulanların uzman erbaş olmak için müracaat edebilmeleri için düzenleme yapılıyor. Askerlik hizmetinden muaf tutulanlara yönelik yapılan pozitif düzenlemenin uzman erbaş olmak için gerçekleştirilen müracaatlarda hak kaybının önüne geçmesi hedefleniyor.

Uzman Erbaş Kanununa "Sicil" başlığı ekleniyor. Düzenleme ile uzman erbaşlar hakkında sicil yılı ilgili yılın 2 Mayıs tarihinden başlayıp bir sonraki yılın 2 Mayıs tarihine kadar olan süreyi kapsayacak.

Uzman erbaşların sözleşme imzalanıp göreve alınmalarını takip eden ilk 2 mayıs tarihi itibarıyla sicil belgesi tanzim edilecek. Ancak göreve alınma tarihi ile takip eden 2 mayıs tarihi arasında geçen süre 3 aydan kısa ise, ilk sicil belgeleri üç ayın doldurulduğu tarihte düzenlenecek. Müteakip sicil ise zamanında düzenlenecek. Sicil tam notu 100 olacak. Sicil üstlerinin verdikleri notların ortalaması, o yılın sicil notunu teşkil edecek. Sicilin olumlu olabilmesi için sicil notunun, sicil tam notunun yüzde 60 ve daha yukarısı olması gerekecek. Uzman erbaşlar için sicil yazmaya yetkili sicil üstleri ile ilgili hususlar ve sicil dönemi içinde sicil üstünün veya sicil alan personelin görevinden ayrılması halinde ayrılış sicili düzenlenmesine ilişkin hususlar ile verilecek sicilin şekil ve usulleri yönetmelikte düzenlenecek.

Teklif ile Uzman Erbaş Kanunu'ndaki uzman erbaşların astsubaylığa geçirilmesiyle ilgili usul, esas ve şartlar düzenleniyor.

Buna göre, uzman erbaşların astsubaylığa geçirilmesinde sicil notu şartı aranmayacak. Astsubaylık için sınava müracaat tarihinde uzman erbaşlığa alındığı tarihten itibaren en az 4 yıl sicil almış ve almış olduğu mevcut sicil notlarının ortalaması, sicil tam notunun yüzde 90 ve daha yukarısında olma şartını taşıyan uzman erbaşlardan, kuvvet komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığının ihtiyaç duyacağı miktar kadarı, astsubay çavuşluğa nasbedilecek.

Astsubay meslek yüksekokulu giriş sınavına müracaat tarihinde, uzman erbaşlığa alındığı tarihten itibaren almış olduğu mevcut sicil notlarının ortalaması, sicil tam notunun yüzde 90 ve daha yukarısında olma şartını taşıyan uzman erbaşlardan kuvvet komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığının ihtiyaç duyacağı miktar kadarı, astsubay meslek yüksekokullarında verilecek öğrenim ve eğitimi müteakip astsubay çavuşluğa atanacak.

Personelde aranacak nitelikler, müracaat şekli ve zamanı, müracaatın kabul edilmesi, sözleşmenin yapılması ve feshedilmesi sebepleri, verilecek sicilin şekil ve usulleri, görevde başarısız olma, intibak edememe ve kendilerinden istifade edilememe hallerinde yapılacak işlemler, sözleşmenin uzatılmasında uygulanan esaslar, uzman onbaşıların uzman çavuş olabilmeleri için gerekli şartlar, astsubay sınıfına geçirilecekler için uygulanan esaslar, astlık üstlük münasebetleri ile bu hususlardaki işlem şekli ve ilgili diğer hususlar Milli Savunma ve İçişleri bakanlıklarınca müştereken hazırlanan yönetmelikle düzenlenecek.

Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'da yapılan değişiklikle Türkiye adına yabancı ülke ve kuruluşlara yapılacak savunma ve güvenlik amaçlı hibe ve yardım faaliyetleri kapsamında dost ve müttefik ülkelerle ilişkilerin başlatılması, sürdürülmesi, geliştirilmesi ve müteakip dönemlere yön verilebilmesi maksadıyla Milli Savunma ve İçişleri bakanlıklarının bütçelerine konulan ödeneğin daha etkin, ekonomik ve verimli kullanımının sağlanması için Merkez Bankasında döviz cinsinden açılan hesapları yönetmeye ilgisine göre Milli Savunma Bakanı veya İçişleri Bakanının yetkili kılınması amaçlanıyor.

Buna göre, Türkiye Cumhuriyeti adına yabancı ülke ve kuruluşlara yapılacak savunma ve güvenlik amaçlı hibe ve yardımlarla ilgili görüşmelerde bulunmaya ve anlaşmalar imzalamaya, Cumhurbaşkanı veya Cumhurbaşkanı kararı ile belirlenecek kişi ve kuruluşlar yetkili olacak. Yabancı ülkelere bu amaçla verilecek hibe ve yardım karşılıkları Milli Savunma ve İçişleri bakanlıklarının bütçelerine konulacak ödenekten karşılanacak. Söz konusu anlaşmalar Cumhurbaşkanı kararıyla yürürlüğe girecek. Anlaşmada belirtilen nakdi hibe ve yardımlar bütçeye gider kaydedilerek Merkez Bankasında döviz cinsinden açılacak hesaba aktarılabilecek. Açılan hesapları yönetmeye, bütçelerine ödenek konulan ilgili bakan yetkili olacak. Ödemeler, anlaşma hükümleri çerçevesinde ve Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenecek esaslar dahilinde ilgili hesaptan yaptırılacak.

Kamu kurum ve kuruluşları toplam kontenjanın ve atama izinlerinin yüzde 10'unu ayıracak

Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu'nun "Kamuda İstihdam" hükmünde değişikliğe gidiliyor. Buna göre, seferberlik, savaş veya terörle mücadeleden kaynaklanan zorunlu haller saklı kalmak üzere, sözleşmeli erbaş ve er olarak en az 7 hizmet yılını doldurarak ayrılanlardan nitelik belgesi olumlu olanlar, ilgili mevzuatlarındaki sınav şartları hariç diğer şartları taşımaları ve başvuru tarihi itibarıyla 41 yaşını doldurmamış olmaları kaydıyla kamu kurum ve kuruluşlarının infaz ve koruma memuru, çarşı ve mahalle bekçisi, orman muhafaza memuru, idari gözetim personeli, koruma ve güvenlik görevlisi, zabıta memuru, itfaiye eri, şoför ve destek personeli kadro ve sözleşmeli pozisyonlarına kontenjan ve atama izinleri dahilinde bu maddedeki usul ve esaslar çerçevesinde atanabilecek.

Bu hükümden yararlanmak isteyenlerin başvuruları her yıl alınarak alım şartlarına ilişkin kişisel bilgileri, İçişleri veya Milli Savunma Bakanlığı tarafından ekim ayının son gününe kadar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bildirilecek. Başvurunun her yıl yenilenmesi esas olacak. İlgili personelin bilgilerinin bildirilmesi atanma için tek başına hak teşkil etmeyecek.

Kamu kurum ve kuruluşları, infaz ve koruma memuru, çarşı ve mahalle bekçisi, orman muhafaza memuru, idari gözetim personeli, koruma ve güvenlik görevlisi, zabıta memuru, itfaiye eri, şoför ve destek personeli kadro ve sözleşmeli ünvanlarda o yıl yapacağı personel alımlarında alım yapılacak toplam kontenjanın ve atama izinlerinin yüzde 10'unu bu hüküm kapsamında ayırarak alım yapılmak üzere alım şartlarıyla birlikte Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına aralık ayının sonuna kadar bildirmek zorunda olacak. Bakanlığa bildirilen bir önceki yıla ait kontenjanlar veya atama izinlerinin yüzde 10'u yeni yılda kullanılmak şartıyla yeni yılın açıktan ve nakil suretiyle atama sayılarına tabi olmayacak.

İçişleri veya Milli Savunma Bakanlığınca gönderilen listede yer alanlar için, kamu kurum veya kuruluşları tarafından bildirilen kontenjanlara, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca her yıl 1 Mart'a kadar sözlü sınava tabi tutulacak adayları belirlemek üzere tek seferde yerleştirme yapılacak veya yaptırılacak. Yayımlanacak kılavuzda yer alan şartları taşıyanlar arasından kontenjanın 4 katı kadar aday, tercihleri dikkate alınarak kura yöntemiyle belirlenecek. İlgili kurum tarafından oluşturulan komisyonlarca 3 ay içinde yapılacak sözlü sınavda başarılı bulunanlardan atananlara ilişkin bilgiler, atanmalarından itibaren bir ay içinde ilgili kamu kurum ve kuruluşu tarafından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına, kamu personel bilgi sisteminin bulunduğu kuruma ve ilgisine göre İçişleri veya Milli Savunma Bakanlığına bildirilecek.

İlgili kurum tarafından oluşturulan komisyonca yapılacak sözlü sınavda adaylar, "genel kültürü ve genel yeteneği", "bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü", "liyakati, temsil kabiliyeti, tutum ve davranışlarının göreve uygunluğu", "özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı", "bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı" esas alınarak değerlendirilecek. Sınav kurulunun her bir üyesi adayları bentlerde yazılı özelliklerin her biri için 20'şer puan üzerinden değerlendirecek ve verilen puanlar ayrı ayrı tutanağa geçirilecek. Her bir üyenin adaya 100 tam puan üzerinden toplamda kaç puan verdiği hesaplanacak. En son bütün üyelerin 100 tam puan üzerinden vermiş oldukları bu puanların aritmetik ortalaması alınarak personelin sözlü sınav puanı tespit edilecek.

Sözleşmeli erbaş ve erlerden 7 hizmet yılını tamamlayarak ayrılanlardan Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun'da yer alan 120 ders saatinden az olmamak üzere teorik, pratik ve silah eğitiminden oluşan özel güvenlik temel eğitimi şartı, silahsız görev yapacaklar için en az 8 yıllık ilköğretim veya ortaokul, silahlı görev yapacaklar için en az lise veya dengi okul mezunu olma şartları aranmayacak.

Ataması yapılan personel göreve başladığı tarihten itibaren atandığı kadro veya pozisyonun mali ve diğer haklarından faydalandırılacak. Bunların sözleşmeli erbaş ve erlikte geçen hizmet süreleri, Devlet Memurları Kanunu'nda öngörülen öğrenim durumlarına göre yükselebilecekleri dereceleri aşmamak kaydıyla, başlangıç derece ve kademelerine her yıl için 1 kademe ilerlemesi ve her 3 yıl için 1 derece yükselmesi sayılmak suretiyle kazanılmış hak aylık, derece ve kademelerinin tespitinde değerlendirilecek. Bu hüküm kapsamında memur kadrolarına atananlar en az 4 yıl süreyle başka bir ünvana atanamayacak. Atama onayı alınmasına rağmen görevine başlamayanlar ile başladıktan sonra herhangi bir sebeple görevden ayrılanlar bu madde kapsamında yeniden istihdam edilemeyecek. Kamu kurum ve kuruluşlarının bildirdikleri bu ünvanlara her ne surette olursa olsun atananlar bu düzenlemede verilen hakkı kullanmış sayılacak.

Başvuru, bildirim, kura, atama ve diğer işlemlere ilişkin usul ve esaslar Çalışma ve Sosyal Güvenlik, İçişleri ve Milli Savunma bakanlıklarınca müştereken çıkarılacak yönetmelikle düzenlenecek. Bu hüküm kapsamında ortaya çıkabilecek tereddütleri gidermeye, gerekli bilgi ve belgeleri istemeye, araştırma ve inceleme yapmaya ve uygulamayı yönlendirmeye Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı yetkili olacak.

Uzman erbaşlığa geçmeye ilişkin usul ve esaslar

Sözleşmeli erbaş ve erlerin uzman erbaşlığa geçirilmelerine ilişkin usul, esas ve şartlara yönelik değişikliğe göre, fiziki yeterlilik ve değerlendirme testi ile yazılı ve/veya mülakat sınavlarında başarılı olma şartı aranacak.

Düzenlemeyle fiziki yeterlilik ve değerlendirme testi ile yazılı ve mülakat sınavlarının değerlendirme esasları da belirleniyor. Buna göre, yazılı sınav yapılması halinde yazılı sınav, genel kültür konularını ve meslek bilgisi konularını içerecek. Yazılı sınavda 100 tam puan üzerinden en az 50 puan alınması gerekecek. Yazılı sınav, ilgisine göre İçişleri veya Milli Savunma Bakanlığınca yapılabileceği gibi diğer kamu kurum ve kuruluşlarına veya üniversitelere de yaptırılabilecek.

Fiziki yeterlilik ve değerlendirme testinden başarılı sayılmak için adayın, uygulanacak testlerin her birinden 100 tam puan üzerinden en az 50 puan alması ve bu testlerden alınan puanların aritmetik ortalamasının en az 60 puan olması gerekecek.

Mülakat sınavı yapılması halinde mülakat heyetinde yer alacak başkan ve üyeler ilgisine göre İçişleri veya Milli Savunma Bakanlığınca belirlenecek. Aday sayısına bağlı olarak birden fazla heyet teşkil edilebilecek. Mülakatta adaylar genel görünüş, kendisinden istenileni kavrama yeteneği, özgüveni, özgeçmişi, kişiliği, psikolojik yapısı, kendini ifade edebilme yeteneği, beden dilini kullanma becerisi, duygusal denge durumu, dışa dönüklük, uyumluluk, sorumluluk, açıklık, mesleğe uygunluğu ve istekli olması yönlerinden 100 tam puan üzerinden değerlendirilecek. Her üyenin birbirinden bağımsız olarak takdir ettikleri notların ortalaması alınarak adayın mülakat sınav notu belirlenecek. Mülakat sınavına katılan adaydan asgari 70 puan alması şartı aranacak.

Fiziki yeterlilik ve değerlendirme testi ile yazılı ve/veya mülakat sınavlarının başarı sıralamasına esas değerlendirme notu içerisindeki oranları ilgisine göre İçişleri veya Milli Savunma Bakanlığınca belirlenecek.

Başarı sıralamasına esas değerlendirme notlarının eşitliği halinde, önce fiziki yeterlilik ve değerlendirme testi notu yüksek olana, eşitliğin devam etmesi halinde fiili hizmet süresi daha fazla olana ve bunun da eşit olması halinde ise sırasıyla öğrenim düzeyi, rütbe durumu ve ödül veya ceza puan durumları dikkate alınarak öncelik tanınacak.

Buna göre, Bilecik geneli ile Bursa'nın doğu, Kütahya'nın kuzey ve Eskişehir'in batısında gök gürültülü sağanak yağışların yerel kuvvetli olması bekleniyor.

Ankara'nın güney ve batısında gök gürültülü sağanak yağışların yerel kuvvetli olacağı tahmin ediliyor.

Vatandaşların ani sel, su baskını, yıldırım, yerel dolu yağışı ve yağış anında kuvvetli rüzgar gibi olumsuzluklara karşı dikkatli ve tedbirli olması isteniyor.

Katılım finans sisteminin son yıllarda önemli bir büyüme kaydettiğini vurgulayan Erdoğan, sektörün aktif büyüklüğünün 4,7 trilyon TL'yi aştığını ve bankacılık sektöründeki payının yüzde 9,5 seviyesine yükseldiğini ifade etti.

Katılım finans alanında iki önemli gelişmeyi paylaşan Erdoğan, 2018 yılında yeniden yapılandırılarak Emlak Katılım'a dönüştürülen bankanın kısa sürede sektörün en dinamik aktörlerinden biri haline geldiğini belirtti.

'Emlak Katılım'ı halka arz etmeyi hedefliyoruz. Önümüzdeki dönemde milletimizin güçlü büyümeye doğrudan ortak olmasına imkan sağlayacağız' diyen Erdoğan, halka arz sürecinin katılım finans ekosistemine yeni bir ivme kazandıracağını söyledi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan ayrıca, kamu katılım bankalarının daha güçlü bir yapıya kavuşması amacıyla Ziraat Katılım, Vakıf Katılım ve Halk Katılım'ın birleştirilmesinin de gündemlerinde olduğunu açıkladı. Erdoğan, 'Bu hamleyle sektör farklı bir ivme kazanacaktır' ifadelerini kullandı.

Katılım finansın adalet, üretim ve paylaşım temelli yapısıyla küresel finans sistemine alternatif sunduğunu belirten Erdoğan, Türkiye'nin bu alanda bölgesel ve küresel bir merkez haline gelmesi için çalışmaların sürdüğünü kaydetti.

Daha önce 115 bin olarak açıklanan Nisan verisi ise 179 bine revize edildi. İki ay için yapılan revizyon 93 bin olarak kaydedildi.

Enflasyonun seyri açısından gözlenen ortalama saatlik kazançlar beklentilere paralel geldi.

Verilere göre Mayıs ayında ortalama saatlik kazançlar aylık olarak yüzde 0,3 arttı. Yıllık artış ise yüzde 3,4 oldu.

Mayıs ayında işsizlik oranı beklentilere paralel olarak Nisan ayıyla aynı seviyede yüzde 4,3 oldu.

Asaf, "Tehlikeli bir emsal ile karşı karşıyayız. İmzalanan anlaşmalara göre bu bölge Filistin egemenliği altındadır ve orada bir askeri üs kurmak, bölge sakinleri ve günlük yaşamları üzerindeki etkileri bilinmeyen yeni bir gerçekliği dayatmak anlamına gelir." dedi.

İsrail'in gasb kararı çıkardığı bölgenin Cenin kenti ve Cenin Mülteci Kampı'nın büyük bir bölümünü gördüğünü belirten Asaf, bu nedenle bölgenin stratejik bir gözlem ve izleme noktası olduğuna işaret etti.

Asaf, Filistin kurumları ve hem yerel hem de uluslararası insan hakları ve hukuk kuruluşlarıyla koordinasyon halinde konuyu takip ettiklerini ve el koyma kararının iptal edilmesi için gerekli prosedürleri başlattıklarına dikkati çekti.

Endişenin yalnızca arazilere el konulmasından ibaret olmadığının altını çizen Asaf, aynı zamanda söz konusu bölgenin yerleşim alanlarının ortasında yer alması, evler ve sivil tesislere yakın bulunması nedeniyle gelecekte İsrail'in alması muhtemel askeri önlemleri açısından da ciddi endişeye yol açtığını anlattı.

İsrail'in 2025'te başlattığı saldırılar "en geniş ve en yıkıcı" olanları

Cenin Belediyesi Genel Müdürü Asaf, Cenin kenti ve kampının yıllardır saldırılara maruz kaldığını ancak İsrail ordusunun 2025'in başında başlattığı saldırıların "en geniş ve en yıkıcı saldırılar" olduğunu söyledi.

Asaf, İsrail'in Ocak 2025'ten bu yana sürdürdüğü saldırıların Cenin kampı sakinlerinin yerinden edilmesine yol açtığını, el-Cabiriyat, el-Hedef, ez-Zehra mahalleleri, Burkin Vadisi ve devlet hastanesi çevresi olmak üzere Cenin kampı çevresinde geniş çaplı yerinden edilmelerin yaşandığını belirtti.

İsrail saldırılarının bölgeye verdiği zarara ilişkin Asaf, Cenin'deki altyapı, yollar, su, kanalizasyon ve elektrik şebekelerinin kapsamlı hasar gördüğünü, evler ve özel mülklerde de ciddi hasar meydana geldiğini ifade etti.

Asaf, Cenin Mülteci Kampı'ndaki duruma ilişkin, "Son aylarda kapsamlı yıkıma maruz kalmış bir şehirden ve sakinlerinin tamamen tahliye edildiği, mahallelerin tamamının kapalı askeri bölgelere dönüştürüldüğü bir kamptan bahsediyoruz." dedi.

Bölge halkı İsrail'in Filistin idaresindeki bölgede toprak gasbından endişeli

Bölge sakinlerinden Muhammed Rahhal, İsrail ordusu ve güvenlik birimlerinin son 2 ayda el-Cabiriyat bölgesine sıklıkla baskın düzenlediğini, gasbetme kararından önce de arazide ölçüm ve saha araştırmaları yaptıklarını söyledi.

Rahhal, bölgenin Batı Şeria'nın A bölgesinde olması sebebiyle İsrail'in burada doğrudan bir eylemde bulunamayacağını düşündüğünü ancak son kararın bu beklentileri boşa çıkardığını belirtti.

Bölgeye bir askeri üs kurulmasının, bölge halkı ve mülkleri üzerinde ek kısıtlamalara yol açacağından endişe duyduklarını ifade eden Rahhal, "Bölge anlaşmalara göre Filistin egemenliği altında olmasına rağmen, işgalci İsrail'in güvenlik bahanesiyle istediklerini dayatma kararı bizi şaşkınlığa uğrattı." dedi.

Bölgede sivil yerleşimin ve özel mülklerin bulunduğuna dikkati çeken Rahhal, İsrail'in burada bir askeri tesis kurmasının bölge halkının yaşamını etkileyebileceği ve arazilerini kullanmalarını kısıtlayabileceğini vurguladı.

Rahhal, bölge sakini birçok kişinin hala Cenin kampı ve çevresindeki bölgeleri etkileyen yıkım ve yerinden edilmenin sonuçlarıyla mücadele ettiğine, bu durumda İsrail'in yapacağı herhangi bir eylemin Filistinlileri daha da endişelendirdiğine dikkati çekti.

İsrail'in Cabiriyat bölgesinde 7 dönümlük araziye el koyma kararı

İsrail ordusu 21 Ocak’tan bu yana işgal altındaki Batı Şeria’nın kuzeyinde Cenin kenti ve mülteci kampından başlayarak Tulkerim ve Nur Şems kamplarına kadar uzanan askeri operasyonlarına devam ediyor.

İsrail ordusu, Cenin kenti ve mülteci kampına bakan Cabiriyat bölgesinde 7 dönümlük araziye el koyma kararı almıştı.

İsrail, 1990'ların ortalarında Oslo Anlaşmalarının imzalanmasından bu yana ilk kez, işgal altındaki Batı Şeria'nın Cenin kentinde, A Bölgesinde bir araziyi askeri üs kurmak için gasbetmişti.

İsrail ordusu işgal altındaki Batı Şeria'da Filistinlilere ait tarihi alanlardaki ihlallerini artırırken, Filistinliler, İsrail'in eylemlerinin Batı Şeria'nın toprak kontrolünü genişletmek ve yerleşim faaliyetlerini desteklemek için yapıldığını belirtiyor.

Filistin yönetimi ile İsrail arasında 1995'te imzalanan İkinci Oslo Anlaşması çerçevesinde Batı Şeria; A, B ve C bölgelerine ayrılmıştı.

İşgal altındaki Batı Şeria'nın yüzde 18'ini kapsayan A bölgesinin yönetimi, idari ve güvenlik olarak Filistin'e, yüzde 21'lik B bölgesinin idari yönetimi Filistin'e, güvenliği İsrail'e devredilirken, yüzde 61'ini kapsayan C bölgesinin idare ve güvenliği İsrail'e bırakılmıştı.

İsrail'in Gazze Şeridi'ne saldırı başlattığı 7 Ekim 2023'ten beri işgal altındaki Batı Şeria ve Doğu Kudüs'te de Filistinlilere yönelik gözaltı, baskın ve saldırılarda artış yaşanıyor.

Burada yaptığı konuşmada Kurtulmuş, İsveç'teki temasları kapsamında değişen dünyada Türkiye'nin yeri, Avrupa'nın geleceği, NATO'nun yönelimi, uluslararası sistemin yenilenmesi, barış ve adalet arayışları ile bu meselelerin ele alınmasında parlamenter diplomasinin rolü hakkında değerlendirmelerde bulunmak üzere İsveç Uluslararası İlişkiler Enstitüsü'nde düzenlenen programa katılmaktan duyduğu memnuniyeti ifade etti.

İsveç ile Türkiye arasındaki tarihsel ilişkilere dikkati çeken Kurtulmuş, İsveç'in 2024'te NATO'ya katılımıyla birlikte ilişkilerin daha stratejik bir nitelik kazandığını vurguladı.

Modern tarihin en ilginç dönemlerinden birine şahitlik edildiğine işaret eden Kurtulmuş, dünyada bugün yaşananların yalnızca geçici bir türbülans ya da bir dizi yerel krizden ibaret olmadığını belirtti.

Kurtulmuş, çatışmalar, gerilimler ve savaşların yaygınlaştığı bu dönemde milletlerin egemenlik haklarının açıkça ihlal edildiğini, insanlığa karşı işlenen suçlara ve Gazze'de Filistin halkına yönelik bir soykırıma tanıklık edildiğini dile getirdi. Aynı zamanda köklü bir dönüşümden geçildiğini ifade eden Kurtulmuş, göç, iklim krizi ve hızlı teknolojik ilerlemelerin toplumları ve dünyayı anlama biçimini yeniden şekillendirdiğini kaydetti.

Tek kutuplu ya da iki kutuplu dünya sisteminin sona erdiğini, çok merkezli bir dünyanın çoktan ortaya çıktığını belirten Kurtulmuş, bu yeni dönemin yapısının, kurallarının ve kurumlarının halen belirsizliğini koruduğunu ifade etti.

Rusya'nın Ukrayna'ya karşı 4 yılı aşkın süredir sürdürdüğü savaşın, İsrail ve Amerika'nın da İran'a karşı başlattığı savaş ile İran'ın çatışmayı Körfez bölgesi ve Orta Doğu'ya yayan karşılığının, mevcut belirsiz döneminin çarpıcı örnekleri olduğunu aktaran Kurtulmuş, "İran'a dayatılan savaş, güvenilir bir bölgesel güvenlik mimarisi bulunmadığı sürece Körfez'de ve daha geniş Orta Doğu coğrafyasında güvenlik ve istikrarın sınırlarını da gözler önüne sermektedir. Büyük güçlerin çıkarlarının bölgesel aktörlerin çıkarlarıyla giderek daha fazla kesiştiği karmaşık birçok kutupluluk biçimine doğru ilerliyoruz. Böyle bir sistemde hiçbir güç, iradesini kolaylıkla dayatamaz. Bu durum, uzlaşma arayışını ve yeni ortaklıkların kurulmasını her zamankinden daha önemli hale getirmektedir." değerlendirmelerinde bulundu.

Kurallara dayalı uluslararası düzenin hem meşruiyet hem de işlev bakımından ciddi bir aşınmaya uğradığını söyleyen Kurtulmuş, "Kurumlar hala mevcuttur ancak etkileri giderek sınırlanmaktadır. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin krizleri önleme ve savaşları sona erdirme kapasitesi, esasen daimi üyelerinin veto yetkisi nedeniyle etkisiz hale gelmiştir." dedi.

Rusya-Ukrayna savaşının, İran'a dayatılan savaşın, Gazze'deki soykırım ve Batı Şeria'da Filistin halkına karşı uygulanan "apartheid" rejiminin, bu çözülüşün açık yansımaları olduğunu ve Filistin'in, insanlık için bir vicdan sınavı niteliği taşıdığını vurgulayan Kurtulmuş, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Gazze yerle bir edildiğinde ve bu durum bir 'operasyon' olarak nitelendirildiğinde, 'terörle mücadele' söylemi soykırım gerçekleştirmek için kullanıldığında, insani yardım konvoylarının engellenmesi 'güvenlik tedbiri' olarak sunulduğunda ve işgal bir 'oldu bitti' olarak görüldüğünde, insanlığın vicdanında ve ortak dilinde yeni bir aşınmaya daha tanıklık ederiz. Kurumlar zayıflatıldığında, kurallar ihlal edildiğinde ve kavramlar çarpıtıldığında hukuk çökmeye başlar."

Ekonomistlerin Nisan ve gelecek dönem cari açık beklentileri netleşti

Matriks Haber'in 11 ekonomist ile düzenlediği ankete göre, 2026 Nisan ayı için medyan tahmini 5 milyar 630 milyon dolar açık oldu.

Mart ayında 9 milyar 715 milyon dolar açık vermesi beklenen ödemeler dengesi 9 milyar 672 milyon dolar açık seviyesinde açıklanarak beklentilere yakın gerçekleşmişti.

Temmuz-Ekim 2025 döneminde üst üste fazla veren ödemeler dengesi, Kasım 2025'te yeniden açığa dönmüştü.

Nisan ayı için cari işlemler dengesinde beklenti 8 milyar dolar ile 4 milyar 200 milyon dolar açık arasında şekillendi.

Gelecek dönem beklentileri

Ankette, 2026 yılı için cari açık beklentisi 54 milyar dolar açıktan 50 milyar 250 milyon dolar açığa revize edildi.

2027 yılı için cari açık tahminleri ise geçen ayki 46 milyar dolar açık tahmininden 48 milyar dolar açık beklentisine yükseltildi.

2026 yılı geneli için tahmin bandı, 36 milyar dolar ila 60 milyar dolar arasında gerçekleşti. Bir önceki anket döneminde beklentiler 35 milyar dolar ila 62 milyar dolar açık aralığında oluşmuştu.

Bir önceki ay 2027 yılı geneli için 40 milyar dolar ile 51 milyar dolar açık bandında oluşan beklentiler, bu ankette 30 milyar dolar ile 51 milyar dolar açık aralığında şekillendi.

Fransa'nın başkenti Paris'te 3-4 Haziran'da OECD Bakanlar Konseyi Toplantısı düzenlendi.

Toplantının ilk günkü oturumlarına katılan Bolat, burada Ukraynalı, Kanadalı, Bulgaristanlı, İsviçreli ve Katarlı bakanların yanı sıra Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) Genel Direktörü Ngozi Okonjo-Iweala, ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, Avrupa Birliği (AB) Komisyonunun Ticaretten Sorumlu Üyesi Maros Sefcovic ile ikili görüşmeler gerçekleştirdi.

Bakan Bolat, Paris'teki temaslarını ve OECD Bakanlar Konseyi Toplantısı'nı değerlendirdi.

Bolat, her yıl Paris'te haziranda OECD'ye üye 38 ülkenin ticaret veya ekonomi bakanlarının iştirakiyle 2 günlük OECD Bakanlar Konseyi Toplantısı düzenlendiğini anımsattı.

Bu yıl Finlandiya'nın başkanlık ettiği toplantıya ayrıca Latin Amerika ve Körfez ülkelerinden de katılım olduğunu aktaran Bolat, toplantının bu yılki konusunun 'sanayi politikaları' olduğunu söyledi.

Bolat, bu konuda Batı'da genel bir kaygı ve endişe yaşandığını kaydederek, Avrupa ve ABD'nin özellikle Uzak Doğu'dan aşırı kapasite ve sübvansiyonlu ihracatlar nedeniyle artan dış ticaret açıkları karşısında sanayi politikasında yeni bir dönüşüm başarmak istediğine dikkati çekti.

Bakan Bolat, OECD'de bu konuya ilişkin yaptıkları konuşma hakkında şunları aktardı:

'Özellikle tüm dünyada ticaretin serbestleşmesi ve kurallar bazlı çok taraflı ticaret sisteminin Dünya Ticaret Örgütü etrafında mutlaka güçlendirilmesi ve muhafaza edilmesinin dünyada ekonomik gelişme ve büyümenin ve dünya ticaretindeki ilerlemenin yegane anahtarı olduğunu vurguladık.'

Bolat, Türkiye'nin özellikle son 20 senede sanayi politikalarında ihracata dayalı büyüme ve dış ticaretteki serbestleşme ile çok güçlü bir ekonomik büyüme sağladığının altını çizerek toplantıda imalat sektörünün Türkiye'de istihdam ve ihracatta güçlü paylarının olduğunu vurguladıklarını belirtti.

Burada ayrıca sürekli yeni korumacı ve kısıtlayıcı tedbirler almaktansa bu anlamda işbirliği yapmanın ve serbest ticarete yönelik açılımların dünya ekonomisi için hayati olduğunu dile getirdiklerini aktaran Bolat, toplantı kapsamında yaptıkları ikili görüşmelerde karşılıklı ekonomik ilişkilerdeki mevcut konuların üzerinden geçtiklerini ve sıkıntılı konuların nasıl aşılacağı konusunda görüş alışverişinde bulunduklarını belirtti.

Bolat, toplantı kapsamında DTÖ Genel Direktörü Okonjo-Iweala ile kapsamlı bir görüşme yaptıklarını, Ukrayna Başbakan Yardımcısı Taras Kachka ile yaptıkları görüşmede ise Serbest Ticaret Anlaşması'nı ele aldıklarını kaydetti.

Türkiye'nin bu anlaşmayı 3 yıl önce onayladığını hatırlatan Bolat, söz konusu anlaşmanın Ukrayna tarafında da onay sürecinin parlamentoda başlatıldığını ve kısa bir sürede tamamlanacağını dile getirdi.

Bolat, 'Ümit ederiz ki fazla uzun bir zaman geçmeden Türkiye-Ukrayna Serbest Ticaret Anlaşması'nın yürürlüğe girmesi mümkün olabilir.' diyerek görüşmede iki ülke arasındaki ticaret ilişkileri ve Ukrayna'nın yeniden inşası ile alakalı konuları ele aldıklarını söyledi.

İki ülke arasındaki Ukrayna'nın Yeniden İnşası Forumu'nun 3'üncüsüne Türkiye'nin eylülde ev sahipliği yapmasını teklif ettiklerini dile getiren Bolat, Ukrayna tarafının bunu kabul ettiğini kaydetti.

Bolat, Kanada Uluslararası Ticaret Bakanı Maninder Sidhu ile yaptıkları görüşmede önemli konu başlıklarını ele aldıklarını belirterek, kısa bir süre önce Türkiye'den Kanada'ya haftalık uçuş sayısının 12'den 21 frekansa yükseltildiğini kaydetti.

Bunun çok sevindirici bir haber olduğunu dile getiren Bolat, Enerji Bakanlığının martta Kanada tarafıyla CANDU tipi nükleer reaktör inşası konusunda bir anlaşma imzaladığını hatırlattı.

Bolat, bu konuda iki ülkenin enerji bakanlıkları arasında görüşmelerin sürdüğünü kaydederek, Türkiye'de madencilik alanında önemli Kanadalı yatırımcıların olduğunu, ikili görüşmede de bu alanda yeni yatırımlara davet ettiklerini belirtti.

ABD Ticaret Temsilcisi Greer ile toplantı kapsamında Türkiye-ABD arasındaki ticaret ilişkilerindeki konuları görüştüklerini söyleyen Bolat, bu konuda devam eden müzakere süreçleri olduğunu kaydetti.

Sektörün en büyük aktif kalemi olan krediler Nisan sonu itibarıyla 25,6 trilyon TL olarak gerçekleşirken, bir önceki dönemde bu rakam 24,9 trilyon TL düzeyindeydi. Menkul değerler ise 7,4 trilyon TL olarak açıklandı. Kredilerin takibe dönüşüm oranı yüzde 2,65 olurken, önceki dönemde bu oran yüzde 2,62 seviyesindeydi.

Bankaların en büyük fon kaynağı konumundaki mevduat, nisan sonu itibarıyla 29,2 trilyon TL'ye yükseldi. Önceki dönemde 28,3 trilyon TL olan mevduat hacmi yaklaşık 906 milyar TL artış kaydetti. Özkaynak toplamı ise, bir önceki dönemin 4,3 trilyon TL seviyesinden 4,4 trilyon TL'ye yükseldi.

4 ayda 363,6 milyar TL net kar

Sektörün ocak-nisan dönemine ait birikimli net kârı 363,6 milyar TL olarak gerçekleşirken, bu rakam bir önceki dönemde 288,4 milyar TL düzeyindeydi.

Yalnızca nisan ayına ait net kâr ise, 75,2 milyar TL oldu; mart ayında aynı rakam 119 milyar TL seviyesindeydi. Sermaye yeterliliği standart oranı nisan sonu itibarıyla, yüzde 16,37 olarak açıklanırken, bir önceki dönemde bu oran yüzde 16,52'ydi.

Tiangong'da Ne Oldu? Deneyin Hikayesi

Çin'in Tiangong uzay istasyonu 2021 yılından beri yörüngede. Üç kademeli modüler bir yapıya sahip. Üç astronot sürekli olarak istasyonda yaşıyor ve görev başında. Bilim laboratuvarı modülleri çeşitli deneyler için kullanılıyor.

11 Mayıs 2026'da Tianzhou-10 kargo görevi Tiangong'a gerekli malzemeleri taşıdı. Yakıt, yemek, uzay giysisi ve bilim ekipmanları bu yükün parçasıydı. Aynı kargoda bilim camiası için en heyecan verici malzeme yer alıyordu. Mikroakışkan çip kültür kutusu içinde yetiştirilecek fare embriyoları.

Deney Şenzen İleri Teknoloji Enstitüsü'nde (SIAT) Biyo-tıp ve Biyoteknoloji Enstitüsü altındaki Enerji Metabolizması ve Üreme Merkezi başkanı Lei Xiaohua liderliğinde yürütüldü. Lei, mikroyerçekimi koşullarında implantasyon öncesi embriyo gelişiminin nasıl değiştiğini araştırdı. Hedef üç ana konuydu.

• Mitokondri hasarının arkasındaki temel mekanizmalar
• Epigenetik değişim anormallikleri
• Mikroyerçekiminin erken embriyo gelişimine etkisi

Deney için özel bir kültür kutusu tasarlandı. SIAT'ın Biyomedikal Optik ve Moleküler Görüntüleme Araştırma Merkezi başkanı Men Yongfan'ın ekibi ile iş birliği yapıldı. Kutu iki sıra halinde altı kültür odası içeriyordu. Bu tasarım iki deney grubunun her birinin üç tekrar deneyini aynı anda yapmasına olanak tanıdı. Aynı zamanda uzay istasyonunun otomatik kültür sistemiyle uyumlu çalıştı.

Yapay zekanın küresel sektörel etkisini de işledik: Yapay Zeka Hisseleri Türkiye'den Nasıl Alınır

Numuneler Yere İndi: 29 Mayıs Cuma Akşamı

Deney beş gün boyunca yörüngede sürdü. Embriyolar mikroakışkan çipler içinde sürekli izlendi. Görüntüler düzenli aralıklarla kaydedildi. Beşinci günün sonunda numuneler donduruldu ve kapsülde geri dönüş için hazırlandı.

29 Mayıs 2026 Cuma akşamı saat 20:11'de Şenzhou-22 dönüş kapsülü Çin'in İç Moğolistan Özerk Bölgesi'ndeki Dongfeng iniş alanına indi. Kapsüle Şenzhou-21 ekibi binmişti. Astronotlar Zhang Lu, Wu Fei ve Zhang Hongzhang, 210 günlük görevin ardından sağ salim Dünya'ya döndü. Bu görev Çinli bir ekibin uzayda geçirdiği en uzun süre oldu.

30 Mayıs sabahı erken saatlerde dönüş kapsülünden alınan canlı bilim numuneleri Çin Bilimler Akademisi'nin Uzay Kullanım Teknoloji ve Mühendislik Merkezi'ne taşındı. Buradan numuneler hızla araştırma ekibine ulaştırıldı. SIAT araştırmacıları haftalarca sürecek detaylı analiz çalışmasına başladı.

Çin Bilimler Akademisi'nin baş araştırmacısı Cang Huaixing açıklamasında deneyin başarılı geçtiğini bildirdi. Bilim insanları numuneleri Dünya'ya dönmeden önce güvenli şekilde donduruldu. Cang, gelecek uzay görevlerinin uzun süreli mikroyerçekiminde insan biyolojisinin nasıl tepki vereceğini daha derin anlamayı gerektireceğini söyledi.

Geçmişe Bakış: 2016 Çin, 2023 Japonya Deneyleri

Uzayda embriyo gelişimi araştırmaları yıllardır sürüyor. Üç önemli kilometre taşı var.

2016 Çin. Çinli bilim insanları ilk kez uzayda fare embriyolarının başarılı şekilde geliştiğini gösterdi. Embriyolar blastokist evresine ulaştı. Bu evre embriyoların rahime tutunmaya hazır olduğu aşama. Deney Çin'in SJ-10 bilim uydusunda yapıldı.

2023 Japonya. Japon bilim insanları daha kapsamlı bir deney gerçekleştirdi. Mikroyerçekiminde yetiştirilen fare embriyolarının blastokist evresine ulaşma oranı yaklaşık yüzde 24 oldu. Dünya yüzeyindeki referans grubunda bu oran yaklaşık yüzde 50 olmuştu. Yani uzay koşulları embriyo gelişimini yarı yarıya azalttı. Aynı çalışmada yapay yerçekimi ortamında yetiştirilen embriyolar mikroyerçekimine göre yaklaşık yüzde 5 daha yüksek başarı oranı gösterdi. Bu sonuç ileride uzay görevlerinde döner habitatların kullanım potansiyelini destekledi.

2026 Çin. Şenzhou-22 dönüşüyle Çin son deneyini tamamladı. Aynı zamanda Mayıs ayında Tianzhou-10 ile gönderilen yapay insan embriyoları da Tiangong'da deney aşamasında. Bu insan embriyoları kök hücrelerden türetilmiş yapay yapılar. Gerçek insan embriyoları değil. Ancak insan gelişiminin erken aşamalarını mimik ediyorlar. Bu deneyle ilgili sonuçlar önümüzdeki aylarda açıklanacak.

NASA'nın 1994'te uzayda Japon pirinç balığı ürettiği başarılı deney de tarihte önemli bir referans noktası. Diğer hayvan türleriyle yapılan denemeler ise karışık sonuçlar verdi.

Yapay İnsan Embriyosu: Etik Çizgileri Çizmek

Çin'in Tiangong'a gönderdiği yapay insan embriyoları gerçek insan embriyoları değil. Bu önemli bir nokta. Kök hücrelerden türetilmiş yapılar erken insan embriyolarını mimik ediyor ama bir rahime yerleştirilse bile insana dönüşemez.

Bu yaklaşımın altında uluslararası bir kural var. Uluslararası Kök Hücre Araştırma Topluluğu (ISSCR) uzun yıllar boyunca insan embriyo araştırmalarını döllenmeden 14 gün sonraya kadar sınırlamıştı. Bu sınır etik kaygılarla konuldu.

2021'de ISSCR bu kuralı değiştirdi. Sınır kaldırıldı. Bu değişiklik kanser hücre gelişimi, doğuştan gelen hastalıklar ve düşük nedenlerinin araştırılması için bilimsel kapıyı açtı. Ancak farklı ülkelerin yasal düzenlemeleri ve etik kurulları farklı sınırlar koymaya devam ediyor.

Çinli ekip bu nedenle gerçek embriyolar yerine yapay yapılar kullandı. Tiangong'da iki örnek grubu var. Bir grup rahim hücreleri üzerinde yetiştirildi, böylece implantasyon evresi simüle edildi. Diğer grup ise mikroakışkan çipte askıda tutuldu. Bu, hücrelerin organ ve doku oluşturmaya başladığı 14-21 gün arası dönemi simüle ediyor.

Yapay insan embriyo deneyini yöneten araştırmacı Yu, South China Morning Post'a verdiği demeçte şöyle dedi: "Bu, insanların uzayda hayatta kalıp üreyebilir mi sorularına cevap aramanın ilk girişimi. Umarım cevap evet olur." Fare embriyo deneyini yöneten Lei Xiaohua ise farklı bir araştırma kolu yönetiyor. Lei mikroyerçekiminde mitokondri hasarı ve epigenetik değişimler üzerinde yoğunlaştı.

1X NEO ev robotunun ön siparişe çıkmasını da işledik: Dünyanın İlk Ev Robotu Satışa Çıktı: 20 Bin Dolara Robot Sahibi Ol

Bu Deneyler Neden Önemli? Uzun Süreli Uzay Misyonları

Embriyo deneylerinin pratik önemi giderek artıyor. Üç ana sebep var.

Birincisi Mars yolculuğu hazırlığı. NASA Mars'a astronot göndermeyi 2030'ların sonu için hedefliyor. Mars'a gidiş-geliş yolculuğu en az iki yıl sürecek. Yörünge mekaniği nedeniyle bu süre minimum. Bu kadar uzun yolculukta astronotların biyolojik tepkilerini, üreme sağlığını ve genetik etkilerini bilmek kritik.

SpaceX'in Mars planları, Tesla CEO'su Elon Musk'ın açıkça paylaştığı gibi, 2030'larda Mars kolonisi kurmayı içeriyor. Eğer Mars'ta uzun süreli yerleşim olacaksa, üreme mümkün olmalı. Aksi takdirde kolonileşme sadece tek nesillik bir hikaye olur.

İkincisi ay üssü kurulumu. NASA Yöneticisi Jared Isaacman Mayıs 2026'da kalıcı ay üssü planını duyurdu. Üç aşamalı plan astronotların ay yüzeyinde uzun süreli kalmasını öngörüyor. Aynı plan çerçevesinde 2030'ların başlangıcında astronotlar aylarca ay yüzeyinde kalabilecek.

Üçüncüsü uzay turizmi. SpaceX, Blue Origin ve Çin'in özel uzay şirketleri uzay turizmi pazarını büyütüyor. Birkaç günlük yörünge gezileri 2025'ten beri ticari olarak yapılıyor. Uzun süreli misafir konaklamaları gelecek 10 yılın yeni endüstri kolu olabilir.

Bu üç senaryo için de mikroyerçekiminde biyolojik tepkilerin bilinmesi şart. Çin'in Tiangong deneyleri bu boşluğu dolduran ilk önemli adımlardan biri.

Mikroyerçekimi: Vücut Nasıl Tepki Veriyor?

Uzayda mikroyerçekimi koşulları vücutta birçok değişiklik yaratıyor. Astronotlar görev süresince şu sorunları yaşıyor.

• Kemik yoğunluğu kaybı (ayda yaklaşık yüzde 1-2)
• Kas atrofisi
• Sıvı kayması ve yüz şişmesi
• Vizyon bozukluğu (SANS sendromu)
• Kalp atış hızı değişimleri
• Bağışıklık sisteminde zayıflama
• Genetik ifadede değişimler

Bu etkiler yetişkin insanlarda görülüyor. Henüz gelişmekte olan bir embriyoda etkilerin çok daha derin olması bekleniyor. Hücreler bölünürken yerçekimi bir yön referansı sağlıyor. Üst ve alt belirsizleşince hücreler doğru organize olamayabilir.

Buna ek olarak uzay radyasyonu var. Dünya'nın manyetik alanı bizi büyük ölçüde koruyor. Ancak Uluslararası Uzay İstasyonu veya Tiangong gibi yörünge istasyonlarında radyasyon dozu daha yüksek. Mars yolculuğunda ise koruma çok daha az.

Tüm bu faktörler birlikte değerlendirildiğinde Çin'in mevcut deneyi gerçekten anlamlı bir veri tabanı oluşturuyor. Mitokondri ve epigenetik konularındaki bulgular gelecek araştırmaları yönlendirecek.

Çin-ABD-Japonya Uzay Yarışı

Uzay araştırmalarında üç büyük oyuncu var ve hepsinin embriyo araştırmaları farklı yönlere odaklı.

Çin. 2021'den beri Tiangong istasyonunu işletiyor. Pre-implantation embriyo gelişimi, mitokondri ve epigenetik konularında yoğunlaşıyor. Hem fare hem yapay insan embriyoları üzerine çalışıyor. Devlet desteği güçlü, askeri-sivil entegrasyon var.

ABD. NASA daha ziyade astronot sağlığına ve uzay habitatı tasarımına odaklı. Uzayda doğrudan embriyo üretme deneyleri sınırlı. ABD'deki etik düzenlemeler daha sıkı. SpaceX ve Blue Origin gibi özel sektörler uzaya gidiş-geliş altyapısını kuruyor.

Japonya. Mikroyerçekimi etkileri konusunda en ileri akademik araştırma altyapısına sahip. 2023 fare embriyo testi dünya genelinde en kapsamlı çalışma oldu. Japon Uzay Ajansı (JAXA) ABD ve Avrupa ile yakın iş birliği yapıyor.

NVIDIA'nın robot dünyasındaki gelişmelerini de işledik: NVIDIA Robotlara Beyin Üretti: Yapay Zeka Fabrikadan Sokağa Çıkıyor

Türk Okuyucu İçin Anlamı

Türkiye uzay araştırmalarında dünya genelinde ileri ülkeler arasında yer almıyor. Ancak son yıllarda Türkiye Uzay Ajansı (TUA) kurulumu ile birlikte ulusal uzay vizyonu netleşti. Türk astronot Alper Gezeravcı 2024'te Uluslararası Uzay İstasyonu'nu ziyaret etti.

Çin'in uzayda yaptığı bu deney Türk okuyucu için üç noktada önemli.

Birincisi bilimsel ufukları açıyor. İnsanlığın uzayda yaşaması artık yüzyıllar uzak bir hayal değil. Önümüzdeki 20-30 yılda Mars yolculukları, ay üssü kurulumu ve hatta uzayda doğum bilimsel olarak masada. Türk öğrenciler ve araştırmacılar bu alanlara odaklanabilir.

İkincisi etik tartışmalar evrensel. Embriyo araştırmaları, kök hücre kullanımı ve yapay yapıların yaratılması konularında Türkiye de uluslararası düzenlemelerin parçası. Önümüzdeki yıllarda dini, kültürel ve bilimsel tartışmalar artacak.

Üçüncüsü yatırım fırsatları. Uzay endüstrisi hızla büyüyen bir sektör. SpaceX'in halka arz hazırlığı, Çin'in özel uzay şirketleri ve uzay turizmi yeni yatırım kategorileri yaratıyor. Türk yatırımcı ABD borsalarında işlem gören uzay teknolojisi şirketlerine ETF'ler aracılığıyla erişebiliyor.

Sonuç

Şenzhou-22 dönüş kapsülünden çıkan fare embriyoları, Türk okuyucu için belki uzakta bir bilim haberi gibi görünebilir. Ancak bu numuneler 100 yıl sonraki insanlığın uzaydaki geleceğini şekillendirecek temel verileri içeriyor. Mars'a gidecek astronotların biyolojik tepkileri, ay üssünde yaşayacak araştırmacıların sağlığı ve hatta uzayda doğacak ilk insan, hepsi bu küçük embriyoların gizlediği soruların cevaplarıyla ilişkili.

Çin uzay programı 2003'te ilk insanlı uzay uçuşunu başardı. Aradan 23 yıl geçti. Bugün Çin'in kendi uzay istasyonu var, kendi Ay görevleri var, kendi Mars sondaları var. Embriyo deneyi, programın bilimsel olgunluğunun da göstergesi. Sıradan uzay teknolojileri değil, biyoloji ve genetik konularına uzanan derin araştırmalar.

İnsanlık uzayda gerçek anlamda yaşamaya başladığında, bugünkü embriyo deneyleri kitaplarda tarihi bir başlangıç olarak yer alacak. Bilim kurgu yavaş yavaş bilim oluyor. Tiangong'dan dönen küçük numuneler bunun en yeni örneği.

Tüm finans gündemini takip etmek için: Finans Gundem

⚠️ Yasal Uyarı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır.

Bakanlığın yayımladığı iç borç ihraç takvimine göre 8 Haziran Pazartesi günü 1 yıl (364 gün) vadeli, 6 ayda bir kupon ödemeli dolar cinsi devlet tahvilinin doğrudan satışı gerçekleştirilecek.

Aynı gün, 1 yıl (364 gün) vadeli, 6 ayda bir kira ödemeli dolar cinsi kira sertifikasının doğrudan satışı yapılacak.

Yine 8 Haziran'da, 4 yıl (1428 gün) vadeli, 6 ayda bir kupon ödemeli TÜFE'ye endeksli devlet tahvili yeniden ihraç edilecek.

Bakanlık, 9 Haziran Salı günü 4 yıl (1309 gün) vadeli, 6 ayda bir kupon ödemeli TLREF'e endeksli devlet tahvilinin yeniden ihracını gerçekleştirecek.

Aynı gün 4 yıl (1456 gün) vadeli, 6 ayda bir kupon ödemeli değişken faizli devlet tahvilinin yeniden satışına imza atılacak.

Bakanlık, 11 Haziran Perşembe günü ise 2 yıl (728 gün) vadeli, 6 ayda bir kupon ödemeli altın tahvilinin doğrudan satışını yapacak.

Aynı gün 2 yıl (728 gün) vadeli 6 ayda bir kira ödemeli altına dayalı kira sertifikasının doğrudan satışı olacak.

Ankette, en yüksek beklenti 137,55 puan, en düşük beklenti -200,0 puan olarak gerçekleşti.

Bugün düzenlenen ForInvest Haber BIST 100 endeksi kapanış anketine 13 aracı kurum analisti katıldı; 3 analist pozitif, 10 analist ise negatif kapanış tahmininde bulundu.

Günün ilk yarısında düşüş eğiliminde hareket eden BIST 100 endeksi, saat 13.00 itibarıyla önceki kapanışa göre 80,02 puan ve yüzde 0,58 kayıpla 13.792,23 puana indi.

Toplam işlem hacmi 75,9 milyar lira oldu. Bankacılık endeksi yüzde 1,69, holding endeksi yüzde 0,24 değer kaybetti.

Endeks, günün ilk yarısında en düşük 13.724,05 puanı, en yüksek 13.903,42 puanı gördü.

Önceki kapanışa kıyasla günün ilk yarısında BIST 100 endeksine dahil hisselerden 31'i yükselirken 68'i düştü, 1'i yatay seyretti. En çok işlem gören hisse senetleri Astor Enerji, Akbank, ASELSAN, Türkiye İş Bankası (C) ve Türk Altın İşletmeleri oldu.

Sektör endekslerinden en çok yükselen yüzde 2,34 ile turizm, en fazla kaybeden ise bankacılık oldu.

Günün ilk yarısında hizmetler endeksi yüzde 0,31, sanayi endeksi yüzde 0,45 ve mali endeks yüzde 0,69 değer kaybederken, teknoloji endeksi yüzde 0,76 değer kazandı.

Küresel piyasalarda, jeopolitik gelişmeler ve teknoloji rallisinin ivme kaybetmesiyle yön arayışı öne çıkarken, yatırımcıların gözü bugün ABD'de açıklanacak tarım dışı istihdam verisine çevrildi.

Yurt içinde ise Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi güne pozitif başlamasına karşın bankacılık endeksi öncülüğünde gelen satışların etkisiyle günün ilk yarısını negatif tamamladı.

Analistler, günün geri kalanında yurt içinde hazine nakit dengesinin, yurt dışında ise ABD'de istihdam verilerinin takip edileceğini belirterek, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 13.700 ve 13.600 puanın destek, 13.900 ve 14.000 puanın direnç konumunda olduğunu ifade etti.

Altının ons fiyatı 4 bin 465 dolar

Borsa İstanbul Tahvil ve Bono Piyasası Kesin Alım Satım Pazarı'nda işlem gören gösterge kağıdı 15 Mart 2028 vadeli tahvilin bugün valörlü işlemlerinin saat 13.00 itibarıyla basit getirisi yüzde 39,50, bileşik getirisi yüzde 43,40 gerçekleşti.

Uluslararası piyasalarda saat 13.00 itibarıyla avro/dolar paritesi 1,1640, sterlin/dolar paritesi 1,3470 ve dolar/yen paritesi 159,9 düzeyinde seyrediyor.

İstanbul serbest piyasada dolar 46,0870 liradan, avro 53,6890 liradan satılıyor.

Uluslararası piyasalarda altının onsu yüzde 0,2 azalışla 4 bin 465 dolardan, Londra Brent tipi ham petrolün varili ise yüzde 0,4 azalışla 94 dolardan işlem görüyor.

Katılımcıların fon tercihlerinde faizli enstrümanların ağırlığı korunurken, faizli fon tutarı 1 trilyon 232 milyar 877,6 milyon TL olarak kayıtlara geçti. Faizsiz fonları tercih eden katılımcıların toplam birikimi ise 814 milyar 539,0 milyon TL oldu.

Sistemdeki tasarrufları teşvik eden en önemli unsurlardan biri olan devlet katkısı fon tutarında da hacim artışı sürdü. Mayıs sonu verilerine göre toplam devlet katkısı fon tutarı 263 milyar 470,1 milyon TL'ye yükseldi. Bu tutarın 230 milyar 435,2 milyon TL'lik kısmı faizli devlet katkısı fonlarında değerlendirilirken, faizsiz devlet katkısı fonlarında biriken tutar 33 milyar 034,9 million TL olarak gerçekleşti.

31 Mayıs 2026 itibarıyla BES'e ait özet veriler şu şekildedir:

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, mayıs ayı enflasyon verilerini değerlendirdi. Yılmaz paylaşımında şu detaylara yer verdi:

'Tüketici enflasyonu mayıs ayında yüzde 1,71 ile geçen aya kıyasla belirgin bir şekilde yavaşlarken, yıllık enflasyon yüzde 32,61 seviyesinde gerçekleşmiştir. Taze meyve ve sebze fiyatlarında görülen iyileşmenin etkisiyle gıda fiyatları aylık bazda yüzde 0,5 oranında düşmüştür.

Mayıs ayı enflasyonunda görülen hızlı gerileme, geçen ay gözlemlenen artışın kalıcı bir eğilime dönüşmekten ziyade geçici unsurlarla sınırlı kaldığına işaret etmektedir. Bu görünüm fiyatlama davranışları üzerinde kalıcı ve genele yayılan bir etkinin oluşma riskinin sınırlı kaldığını göstermektedir.

Geçici şokların vatandaşlarımızın alım gücü üzerinde kalıcı bir baskıya dönüşmemesi için kurumlarımızla eşgüdüm içinde çalışmalarımıza devam ediyoruz. Para, maliye ve gelirler politikalarımızı, gıda, konut, lojistik ve enerji alanındaki arz yönlü adımlarla destekleyerek dezenflasyon sürecini kararlılıkla sürdürmeyi ve vatandaşlarımızın refahını kalıcı biçimde artırmayı hedefliyoruz'

Kararlılıkla ve eşgüdüm içinde hayata geçirdiğimiz politikalarla enflasyonla mücadele etmeye devam ediyoruz.

Tüketici enflasyonu mayıs ayında yüzde 1,71 ile geçen aya kıyasla belirgin bir şekilde yavaşlarken, yıllık enflasyon yüzde 32,61 seviyesinde gerçekleşmiştir. Taze meyve: pic.twitter.com/E09rKsg2bt

— Cevdet Yılmaz (@_cevdetyilmaz) June 5, 2026

Karahan, fiyat istikrarının sağlanabilmesi için finansal dünyaya duyulan güvenin ve piyasaların etkin işleyişinin gerekli olduğunu söyledi.

TCMB Başkanı Fatih Karahan, Merkez Bankası'nın enflasyon hedefinin yüzde 5 civarında olduğunu belirtti. Karahan, 2014-2019 döneminin sıkı para politikası süreci olduğunu ve bu süreçte yatırımlarda yavaşlama görüldüğünü ifade etti. Enflasyonun öngörülebilir bir ekonomik ortam sağladığını da sözlerine ekledi.

Karahan ayrıca, para politikalarını makroihtiyati tedbirlerle desteklediklerini ifade etti.

'Katılım finans istikrarlı büyüyor'

Katılım finansmanının kapsayıcılığının artırılmasının önem taşıdığını vurgulayan Karahan, katılım finansmanının toplam finansal sistem içindeki payının 2010'lu yıllarda yüzde 4,5 seviyesindeyken bugün yüzde 9'a ulaştığını kaydetti. Karahan, katılım finansmanının istikrarlı büyümesini sürdürdüğünü ve katılım bankalarında kredi büyümesinin daha yüksek seyrettiğini söyledi.

Şirketten yapılan açıklamaya göre, Kointra ve Monetari'nin ev sahipliğinde İstanbul'da gerçekleştirilen etkinlikte, dijital finans dünyasının geleceğini şekillendiren başlıklar, sektör temsilcilerinin katılımıyla değerlendirildi. Toplantıda blokzincir teknolojileri, kripto varlık düzenlemeleri, yapay zeka uygulamaları ve tokenizasyon süreçleri, gün boyu süren oturumlarda kapsamlı şekilde ele alındı.

Etkinliğin uyum ve regülasyon panelinde, Türkiye'de kripto varlık sektöründe başlayan yeni düzenleme dönemi ele alındı. Kripto varlık hizmet sağlayıcılarının karşılaşacağı operasyonel değişiklikler, uyum süreçleri ve uluslararası regülasyon trendleri sektör temsilcileri tarafından masaya yatırıldı. Avrupa Birliği ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi daha olgun pazarlardaki uygulamaların Türkiye ekosistemine olası etkileri de oturumun öne çıkan başlıkları arasında yer aldı.

Son dönemin gündem maddelerinden 'Travel Rule' uygulaması da etkinlikte detaylı şekilde ele alındı. Uzmanlar, uygulamanın kripto varlık hizmet sağlayıcıları üzerindeki etkilerini ve sektördeki uyum süreçlerini görüştü.

Tokenizasyonun geleceği değerlendirildi

Etkinliğin tokenizasyon odaklı bölümlerinde emtia ve fon tokenizasyonu öne çıktı. Altın başta olmak üzere fiziksel varlıkların blokzincir üzerinde temsil edilmesi, yatırımcılara sunduğu erişilebilirlik avantajları ve küresel uygulama örnekleri tartışıldı.

Fon tokenizasyonu oturumunda ise yatırım fonlarının blokzincir altyapısı üzerinde dijitalleştirilmesi, yatırımcı erişiminin genişletilmesi ve sermaye piyasalarında dijital dönüşümün hızlanması gibi konular masaya yatırıldı.

Tera Girişim, Kointra ve Monetari tarafından gerçekleştirilen etkinlikte katılımcılar, düzenleyici gelişmelerden yapay zekaya, tokenizasyondan dijital varlık piyasalarının geleceğine kadar uzanan geniş bir yelpazede sektör liderlerinin görüşlerini dinleme ve ekosistemin geleceğine ilişkin öngörüleri ilk elden öğrenme fırsatı buldu.

Yapay zeka ve blokzincir teknolojilerinin kesişim noktalarının ele alındığı oturumlarda, bu alandaki projelerin sektörde yarattığı dönüşüm, yapay zeka destekli token projelerinin sürdürülebilirliği ve gerçek kullanım alanları tartışıldı. Yapay zekanın girişimcilik ekosisteminde verimlilik, operasyon yönetimi ve karar alma süreçlerine sağladığı katkılar da katılımcılarla paylaşıldı.