Bu kapsamda Bakanlığa bağlı kredi ve kefalet kooperatiflerinin kefaletiyle yürütülen hazine destekli kredi uygulamalarıyla esnaf ve sanatkarların işletme sermayelerinin güçlendirilmesi, faaliyetlerinin sürdürülebilirliğinin desteklenmesi ve ekonomik hayata katkılarının artırılmasının hedeflendiği vurgulanan açıklamada, şu bilgi verildi:

'Ticaret Bakanlığına bağlı kredi ve kefalet kooperatiflerince yürütülen hazine destekli finansman uygulaması aracılığıyla esnaf ve sanatkarlarımıza sağlanan hazine destekli kredilerin tutarı 2003- 31 Mayıs 2026 döneminde 803 milyar liraya ulaştı. Esnaf ve sanatkarlarımız, 23 yılı aşkın süreçte 4 milyon 681 bin 831 kredi kullandırımıyla hazine destekli finansmandan yararlandı. Esnaf ve sanatkarlarımıza 2026'nın ilk 5 aylık döneminde de 83 bin 420 kredi kullandırımı kapsamında 63,1 milyar lira hazine destekli finansman sağlandı.'

2025'te 175,8 milyar lira hazine destekli finansman imkanı

Açıklamada, 23 yılı aşkın süreçte esnaf ve sanatkarlara 4 milyon 681 bin 831 kredi kullandırımı yapıldığı ifade edildi.

Son yıllarda sağlanan finansman desteklerinin detayları paylaşılan açıklamada, '2023'te 441 bin 151 kredi kullandırımı kapsamında 164 milyar lira, 2024'te 232 bin 192 kredi kullandırımıyla 114,8 milyar lira, 2025'te 257 bin 709 kredi kullandırımı sonucu 175,8 milyar lira hazine destekli finansman sağlanmıştır.' değerlendirmesinde bulunuldu.

Açıklamada, esnaf ve sanatkarların üretimin, ticaretin, istihdamın ve sosyal hayatın temel unsurlarından biri olmayı sürdürdüğüne dikkati çekilerek, Bakanlığın öncelikli hedefleri arasında, esnaf ve sanatkarların güçlendirilmesinin, rekabet kabiliyetlerinin artırılmasının ve finansman imkanlarının geliştirilmesinin olduğu vurgulandı.

Bakanlığın, Türkiye Yüzyılı vizyonu doğrultusunda, esnaf ve sanatkarların finansmana ulaşmasını kolaylaştırmaya, kredi maliyetlerini hafifletmeye, yeni yatırım ve büyüme imkanlarını desteklemeye devam edeceği belirtilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

'Güçlü esnaf, güçlü ticaret, güçlü ticaret ise güçlü Türkiye demektir. Bu anlayışla daha rekabetçi, daha sürdürülebilir ve daha kapsayıcı bir ticaret ekosistemini hep birlikte inşa etmeyi sürdüreceğiz.'

Cuma günü yükseliş eğiliminde hareket eden dolar/TL, günü önceki kapanışın yüzde 0,1 üzerinde 46,0520'den tamamladı.

Dolar/TL, saat 09.55 itibarıyla önceki kapanışının yüzde 0,1 üzerinde 46,1020'den işlem görüyor. Aynı dakikalarda avro/TL yüzde 0,2 artışla 53,1470'ten ve sterlin/TL yatay seyirle 61,4770'ten satılıyor.

ABD/İsrail-İran Savaşı'nda tarafların karşılıklı saldırılarıyla Orta Doğu'da tansiyonun yeniden yükselmesi, yakın zamanda olası bir anlaşma sağlanabileceğine yönelik beklentileri azalttı.

İsrail, Tahran yönetiminin balistik füze saldırılarının ardından İran'daki bazı hedeflere yönelik misilleme amaçlı hava operasyonları düzenlediğini duyurdu. ABD cephesinden şu ana kadar doğrudan askeri müdahaleye ilişkin somut bir saldırı haberi gelmezken çatışmaların ağırlıklı olarak İsrail ile İran arasında yoğunlaştığı görüldü.

Söz konusu gerilimle birlikte petrol fiyatları yükseldi. Brent petrolün varil fiyatı haftanın ilk işlem gününde 96 dolara kadar çıktı. Petrol fiyatlarındaki yükselişin mevcut enflasyonist baskıları artırabileceği değerlendirilirken ABD ekonomisinin güçlü görünümünü koruması da dikkate alındığında, para piyasalarındaki fiyatlamalarda ABD Merkez Bankasının (Fed) olası 'şahin' adımlarına ilişkin ihtimallerin gelecek yıla yayıldığı görülüyor.

Piyasalarda halihazırda gelecek yıl sonuna kadar Fed'e yönelik herhangi bir faiz indirimi beklentisi bulunmuyor.

Fed'e ilişkin tahminlerin 'şahin' tarafa kayması ve Orta Doğu'daki gerilimlerin etkisiyle yükselen dolar endeksi cuma günü 7 Nisan'dan bu yana ilk kez 100 seviyesini aştı.

Analistler, yatırımcıların bugünlerde Orta Doğu'daki gerilimler, yükselen petrol fiyatları ve merkez bankalarını faiz artırımına zorlayan enflasyonist baskılar gibi pek çok olumsuzluk altında karar almaya çalıştığını belirterek, bu hafta ABD'de açıklanacak enflasyon verilerinin yakından takip edileceğini kaydetti.

Analistler, bugün yurt içinde reel efektif döviz kuru verisinin takip edileceğini, yurt dışında ise veri gündeminin sakin olduğunu ifade etti.

Cuma günü satış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, günü yüzde 1,28 değer kaybederek 13.694,19 puandan tamamlamıştı.

Endeks, bugün açılışta önceki kapanışa göre 104,03 puan ve yüzde 0,76 azalışla 13.590,16 puana indi. Bankacılık endeksi yüzde 1,27, holding endeksi yüzde 0,93 değer kaybetti.

Sektör endeksleri arasında tek kazandıran yüzde 0,76 ile kimya petrol plastik, en çok gerileyen ise yüzde 1,70 ile elektrik oldu.

Küresel piyasalar, Orta Doğu'da çatışmaların yeniden alevlenmesiyle haftaya satış baskısı altında başladı.

ABD/İsrail-İran Savaşı'nda tarafların karşılıklı saldırılarıyla Orta Doğu'da tansiyon yeniden yükseldi. Çatışmaların giderek şiddetlenmesi, yakın vadede diplomatik bir uzlaşı sağlanabileceğine yönelik beklentileri zayıflattı.

Bölgede 8 Nisan'da sağlanan ateşkes sonrasında görece sakin seyreden gerilim, İsrail ve İran'ın karşılıklı saldırılarıyla yeniden tırmandı. İsrail, Tahran yönetiminin balistik füze saldırılarının ardından İran'daki bazı hedeflere yönelik misilleme amaçlı hava operasyonları düzenlediğini duyurdu.

ABD cephesinden şu ana kadar doğrudan askeri müdahaleye ilişkin somut bir saldırı haberi gelmezken, çatışmaların ağırlıklı olarak İsrail ile İran arasında yoğunlaştığı görüldü.

Analistler, bugün yurt içinde reel efektif döviz kuru verisinin takip edileceğini, yurt dışında ise veri gündeminin sakin olduğunu belirterek, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 13.500 ve 13.540 puanın destek, 13.600 ve 13.700 seviyelerinin ise direnç konumunda olduğunu kaydetti.

Cuma günü ons fiyatındaki azalışa paralel değer kaybeden gram altın, günü önceki kapanışın yüzde 3,2 altında 6 bin 408 liradan tamamladı.

Güne düşüşle başlayan gram altın, saat 09.30 itibarıyla önceki kapanışın yüzde 0,5 altında 6 bin 387 lira seviyesinde bulunuyor. Aynı dakikalarda çeyrek altın 10 bin 630 liradan, Cumhuriyet altını 42 bin 320 liradan satılıyor.

Altının onsu yüzde 0,4 değer kaybıyla 4 bin 449 dolardan işlem görüyor.

ABD'de cuma günü açıklanan güçlü istihdam raporunun ardından ABD Merkez Bankasının (Fed) faiz artırımına gideceğine yönelik endişelerle azalan altın fiyatları, Orta Doğu'daki yeniden tırmanan gerilimlerin petrol fiyatlarını yükseltmesi ve enflasyon endişelerini tetiklemesiyle düşüş eğilimini yeni haftada da sürdürdü.

Analistler, bugün yurt içinde reel efektif döviz kuru verisinin takip edileceğini, yurt dışında ise veri gündeminin sakin olduğunu belirtti.

Cuma günü 95,90 dolara kadar yükselen Brent petrolün varil fiyatı, günü 93,09 dolardan tamamladı.

Brent petrolün vadeli varil fiyatı, bugün saat 09.20 itibarıyla kapanışa göre yaklaşık yüzde 4,6 artarak 97,33 dolar oldu. Aynı dakikalarda Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün varili 94,34 dolardan alıcı buldu.

Fiyatlardaki yükselişte, Orta Doğu'da artan gerilimin küresel piyasalarda devam eden arz endişelerini desteklemesi etkili oluyor.

İran Devrim Muhafızları Ordusu, İsrail'in balistik füzeler kullanarak İran'daki bazı hedeflere saldırı düzenlediğini açıkladı. Buna karşılık, İran'dan fırlatılan füzeler nedeniyle İsrail'in orta ve güney kesimindeki birçok kentte sirenlerin çaldığı bildirildi.

İsrail de İran'ın güneybatısındaki Huzistan eyaletine bağlı Mahşehr kentinde bulunan petrokimya tesisini vurdu. İsrail ve İran'ın karşılıklı saldırılarının ardından İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun güvenlik kabinesini toplayacağı belirtildi.

ABD Başkanı Donald Trump ise İran'a anlaşma masasına 'geri dönme' çağrısında bulundu. Fox News muhabirinin aktardığına göre Trump, İsrail'de sirenlerin çalması üzerine yaptığı açıklamada, İran'ın İsrail'e yönelik füze saldırılarının devam eden müzakerelere 'kesinlikle yardımcı olmayacağını' söyledi.

Öte yandan, Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) ve OPEC dışı bazı üretici ülkelerden oluşan OPEC+ grubu üyesi 7 ülke, temmuzda üretimlerini beklentiler dahilinde günlük 188 bin varil artırma kararı aldı.

Karara göre, en yüksek üretim artışı günlük 62 bin varil ile Suudi Arabistan ve Rusya'da olacak. Bu ülkeleri günlük 26 bin varillik artışla Irak ve günlük 16 bin varille Kuveyt takip edecek. Kazakistan'ın günlük üretimini 10 bin varil, Cezayir'in 6 bin varil ve Umman'ın ise 5 bin varil artırması öngörülüyor. Böylece, söz konusu ülkelerin toplam üretim artışı günlük 188 bin varile ulaşacak.

Analistler, OPEC+'ın üretim artışı kararına rağmen Hürmüz Boğazı'ndaki aksaklıklar ve bazı üretici ülkelerdeki kapasite sorunları nedeniyle küresel arz üzerindeki baskının devam ettiğini ifade ediyor.

Brent petrolde teknik olarak 98,17 doların direnç, 96,57 doların ise destek bölgesi olarak izlenebileceği belirtiliyor.

Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) BIST 30 endeksine dayalı haziran vadeli kontrat haftaya yüzde 1,56 düşüşle 15.370,00 puandan başladı.

Cuma günü satış ağırlıklı seyreden haziran vadeli endeks kontratı, normal seansı yüzde 2,04 düşüşle 15.614,00 puandan tamamladı. Endeks kontratı akşam seansında da düşmeye devam ederek 15.494,00 puandan işlem gördü.

Haziran vadeli endeks kontratı, bugün açılış seansında önceki normal seans kapanışının yüzde 1,56 altında 15.370,00 seviyesinden işlem görüyor.

Küresel piyasalar, Orta Doğu'da çatışmaların yeniden alevlenmesiyle haftaya satış baskısı altında başladı.

Analistler, bugün yurt içinde reel efektif döviz kuru verisinin takip edileceğini, yurt dışında ise veri gündeminin sakin olduğunu belirterek, teknik açıdan endeks kontratında 15.300 ve 15.200 puanın destek, 15.500 ve 15.600 puanın direnç konumunda olduğunu bildirdi.

Küresel piyasalar, Orta Doğu'da çatışmaların yeniden alevlenmesiyle haftaya satış baskısı altında başladı.

ABD/İsrail-İran Savaşı'nda tarafların karşılıklı saldırılarıyla Orta Doğu'da tansiyon yeniden yükseldi. Çatışmaların giderek şiddetlenmesi, yakın vadede diplomatik bir uzlaşı sağlanabileceğine yönelik beklentileri zayıflattı.

Bölgede 8 Nisan'da sağlanan ateşkes sonrasında görece sakin seyreden gerilim, İsrail ve İran'ın karşılıklı saldırılarıyla yeniden tırmandı. İsrail, Tahran yönetiminin balistik füze saldırılarının ardından İran'daki bazı hedeflere yönelik misilleme amaçlı hava operasyonları düzenlediğini duyurdu.

ABD cephesinden şu ana kadar doğrudan askeri müdahaleye ilişkin somut bir saldırı haberi gelmezken, çatışmaların ağırlıklı olarak İsrail ile İran arasında yoğunlaştığı görüldü.

Söz konusu gerilimle birlikte petrol fiyatları yükselişe geçti. Brent petrolün varil fiyatı haftanın ilk işlem gününde 96 dolara kadar çıkarken, şu sıralarda yüzde 3,4 artışla 95,2 dolarda bulunuyor.

Petrol fiyatlarındaki yükselişin mevcut enflasyonist baskıları artırabileceği değerlendirilirken, ABD ekonomisinin güçlü görünümünü koruması da dikkate alındığında, para piyasalarındaki fiyatlamalarda ABD Merkez Bankasının (Fed) olası şahin para politikası adımlarına ilişkin ihtimallerin gelecek yıla yayıldığı görülüyor.

Piyasalarda halihazırda gelecek yıl sonuna kadar Fed'e yönelik herhangi bir faiz indirimi beklentisi bulunmuyor.

Analistler, yatırımcıların bugünlerde Orta Doğu'daki gerilimler, yükselen petrol fiyatları ve merkez bankalarını faiz artırımına zorlayan enflasyonist baskılar gibi pek çok olumsuzluk altında karar almaya çalıştığını belirterek, bu hafta ABD'de açıklanacak enflasyon verilerinin yakından takip edileceğini kaydetti.

- Altının onsu yaklaşık 2,5 ayın en düşüğünde

Fed'e ilişkin faiz artırımı tahminleri ve yükselen petrol fiyatlarının tetiklediği enflasyon endişeleriyle ABD'de 10 yıllık tahvil faizi 5 baz puan artışla yüzde 4,58'e çıktı ve yaklaşık son 20 günün en yüksek seviyesine ulaştı. Fed'e ilişkin tahminlerin 'şahin' tarafa kayması ve Orta Doğu'daki gerilimlerin etkisiyle yükselen dolar endeksi cuma günü 7 Nisan'dan bu tarafa ilk kez 100 seviyesini aştı.

Güçlenen dolar ve yükselen tahvil faizleri ile alternatif maliyeti artan altının ons fiyatında ise düşüş eğilimi yeni haftaya da taşındı. Altının onsu yeni işlem gününde 4 bin 300 dolara gerileyerek 23 Mart'tan bu yana en düşük seviyesine indi. Ons altın şu sıralarda yüzde 0,4 azalışla 4 bin 310 dolardan alıcı buluyor.

Söz konusu gelişmelerle ABD'de endeks vadeli kontratlar haftaya negatif başladı.

- Avrupa'da endeks vadeli kontratlar negatif seyrediyor

Orta Doğu'da çatışma riskinin yeniden yükselmesi, enerji ithalatına bağımlılığı yüksek Avrupa ekonomileri üzerindeki baskıları artırabilecek önemli bir risk unsuru olarak öne çıkıyor.

Küresel çapta süregelen enflasyon endişelerinin gölgesinde Avrupa Merkez Bankasının (ECB) perşembe günü alacağı para politikası kararları yakından takip edilecek. Bankanın bu toplantıda 3 temel faiz oranında 25 baz puanlık faiz artışı yapacağına kesin gözüyle bakılıyor.

Öte yandan Orta Doğu'da jeopolitik risklerin artması teknoloji hisselerinde düşüşlere yol açarken, değerli metallerdeki geri çekilme de madencilik şirketlerinin hisselerinde satışları beraberinde getirdi.

Bu arada Avrupa Birliği (AB), İsrail ile Lübnan arasındaki ateşkes anlaşmasının kalıcı barış ve güvenliğin tesis edilmesi için önemli bir fırsat olduğunu belirterek, taraflara 'anlaşma hükümlerine tam olarak uyma' çağrısında bulundu.

Avrupa'da endeks vadeli kontratlar haftaya negatif başladı.

- Japonya ve Güney Kore borsaları satış baskısı altında

Cuma günü New York borsasında görülen satıcılı seyir yeni işlem haftasında Asya tarafına da yansıdı. Asya borsalarında negatif bir seyir izlenirken, Orta Doğu'da artan riskler bölge piyasalarındaki satış baskısının temel nedeni olarak öne çıkıyor.

Yatırımcıların yapay zeka ve teknoloji şirketlerini sorgulamalarıyla Güney Kore ve Japonya borsasında sert düşüşler görüldü.

Öte yandan Japonya ekonomisi yılın ilk çeyreğinde yüzde 1,8 ile beklentilerin üzerinde büyümesine karşın, bu oran yüzde 2,1 olarak açıklanan öncü tahminin altında kaldı.

Analistler, Japonya ekonomisinin zayıf sermaye harcamalarının etkisiyle yılın ilk çeyreğinde ivme kaybettiğini bildirdi.

Japonya Merkez Bankasının (BoJ) bu ayki toplantısında faiz artırımına gideceğine yönelik öngörülerin gücünü koruması da Japonya borsası üzerinde satış baskısı oluşturdu. BoJ'un gelecek hafta politika faizini 25 baz puan artırmasına kesin gözüyle bakılıyor.

Söz konusu gelişmelerle kapanışa yakın Güney Kore'de Kospi endeksi yüzde 6,2, Japonya'da Nikkei 225 endeksi yüzde 4,1, Hong Kong'da Hang Seng endeksi yüzde 1,4 ve Çin'de Şanghay bileşik endeksi yüzde 1,3 düştü.

Cuma günü satış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, günü yüzde 1,28 değer kaybederek 13.694,19 puandan tamamladı.

Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) BIST 30 endeksine dayalı haziran vadeli kontrat ise cuma akşam seansında normal seans kapanışına göre yüzde 0,77 geriledi.

Dolar/TL kuru cuma gününü 46,0520'den tamamlarken, bugün bankalararası piyasanın açılışında önceki kapanışın yüzde 0,1 üzerinde 46,1010'dan işlem görüyor.

Yurt içinde bu hafta Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB) faiz kararı ile politika metninde verilecek mesajlar piyasaların odağında yer alacak.

Analistler, bugün yurt içinde reel efektif döviz kuru verisinin takip edileceğini, yurt dışında ise veri gündeminin sakin olduğunu belirterek, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 13.600 ve 13.500 puanın destek, 13.800 ve 13.900 seviyelerinin ise direnç konumunda olduğunu kaydetti.

Piyasalarda bugün takip edilecek veriler şöyle:

09.00 Almanya, nisan ayı fabrika siparişleri

11.30 Avro Bölgesi, haziran ayı Sentix yatırımcı güven endeksi

14.30 Türkiye, mayıs ayı reel efektif döviz kuru (TCMB)

Her ikisi de 1 lira değerinde iki madeni para düşünelim. Biri altından, diğeri gümüşten yapılmış olsun. Devlet her ikisine de aynı nominal değeri vermiş olsa bile insanlar daha değerli olan altın parayı harcamak istemez; onu saklar, biriktirir ya da eritip satar. Günlük alışverişlerde ise daha az değerli olan gümüş para kullanılır. Sonuçta altın para dolaşımdan çekilir ve piyasada yalnızca gümüş para kalır. Gresham Yasası'nın anlattığı mekanizma budur: Kötü para iyi parayı piyasadan kovar.

Günümüzde bunun tersinin yaşandığı görülüyor. İnsanlar değerini koruyacağına inandıkları rezerv paralara yönelirken, yerel para birimlerinden uzaklaşabiliyor. Buna dolarizasyon deniyor. Bu nedenle bazı iktisatçılar belirli koşullarda artık 'iyi paranın kötü parayı piyasadan kovduğunu' ileri sürüyor. Para piyasalarında etkisi tartışmalı hale gelse de Gresham Yasası, insan davranışlarının belirlediği sosyal alanlarda giderek geçerli hale geliyor.

Düşük değerdeki paranın daha değerli olan parayı dolaşımdan itmesinde olduğu gibi toplumsal yaşamda da niteliksiz olan çoğu zaman nitelikli olanı geri plana itebiliyor. Bilginin yerini sloganların, emeğin yerini gösterişin, liyakatin yerini sadakatin aldığı ortamlarda Gresham Yasası adeta sosyal bir yasaya dönüşebiliyor.

Bunun örneklerini sosyal medyada her gün görmek mümkün. Uzun araştırmaların ürünü olan bir makale birkaç yüz kişiye ulaşırken, doğruluğu tartışmalı sansasyonel bir paylaşım milyonlarca kişiye erişebiliyor. Gürültü çoğu zaman sesi bastırıyor, gösteri içeriğin önüne geçiyor. Çünkü niteliksiz olanın yayılması için gereken çaba, nitelikli olanın üretilmesi için gereken çabadan çok daha düşük.

Benzer durum kurumlarda da ortaya çıkıyor. Liyakat yerine yakınlık ilişkilerinin ödüllendirildiği yapılarda başarılı insanlar zamanla sistemin dışına itiliyor. Akademide bilimsel üretimden çok görünürlüğün değer kazandığı ortamlarda nitelikli araştırmacılar geri çekiliyor. İş hayatında performans yerine sadakatin ödüllendirildiği yerlerde ise vasatlık istisna olmaktan çıkıp kural haline geliyor.

Kuralların zayıfladığı ve hesap verilebilirliğin azaldığı ortamlarda bu süreç hızlanıyor. Vasatlık kendi benzerlerini çoğaltırken, nitelikli insanlar ya sistemin dışına itiliyor ya da sessiz kalmayı tercih ediyor. Sonuçta iyi olan ortadan kaybolmuyor; tıpkı eski altın paralar gibi dolaşımdan çekiliyor. Değerini koruyor, ancak görünürlüğünü kaybediyor.

İlerlemek isteyen toplumların önündeki temel sorun yalnızca ekonomik istikrarı sağlamak değildir. Onun yanında iyi olanın görünür, değerli ve ödüllendirilebilir olduğu kurumlar yaratabilmektir. Ekonomide güvenilir para nasıl dolaşımı ve güveni sağlıyorsa, sosyal yaşamda da liyakat, dürüstlük ve bilgi ancak desteklendikleri ölçüde kamusal alanda varlık gösterebilir.

Bir toplumun gerçek zenginliği yalnızca ürettiği servette değil, iyi olanı dolaşımda tutabilme kapasitesinde ölçülür. Altının kasalara çekildiği bir ekonomi nasıl yoksullaşırsa, liyakatin, bilginin ve dürüstlüğün görünmez hale geldiği toplumlar da aynı şekilde güç kaybeder.

• Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve borsagundem.com.tr'nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.

'Türkiye'nin rasyonel bir zemine dönme dışında bir seçeneği kalmamıştır.'

Şimşek bu sözleri selefi Nureddin Nebati'nin adeta gözlerine bakarak söyledi;

'Her şey senin yüzünden böyle oldu' dercesine. İşte bu görev devir tesliminin üstünden üç yıl geçti ve dezenflasyon programı üçüncü yılını doldurdu.

Mehmet Şimşek görevi devraldığında yıllık enflasyon yüzde 40 düzeyindeydi, şimdi ise yüzde 33. Üç yılda kaydedilen düşüş bu kadar, kendi içinde oranlarsak yüzde 17,5'lik bir iyileşme var.

Peki ya bu üç yılın toplamında yaşanan enflasyon ne kadar? Öyle ya, Amerikalı düşünür Ralph Waldo Emerson'a atfedilen o meşhur sözdeki gibi 'Mutluluk varılacak bir yer ya da bir hedef değil, yolculuğun ta kendisidir'.

Dolayısıyla enflasyon düşecek, sıkın dişinizi denilen sürede yaşanan enflasyon ne olacak? Üç yıl, beş yıl sonra enflasyon düşecek ve rahata erişilecek, o da olursa, peki bu sürede çekilen sıkıntılar?

Üç yıllık enflasyon yüzde 215

İşte TÜİK verileri ve son üç yılda yaşanan enflasyon; tam yüzde 215. Gerçek artışın çok daha yüksek olduğu dile getirilecektir, biliyorum. Varsayın ki bu oran tümüyle gerçeği yansıtıyor; yine de çok yüksek. Şimşek'in üç yıllık görev süresinin ilk yılında, yani Haziran 2023-Mayıs 2024 dönemindeki enflasyon yüzde 75,45 oldu. İkinci on iki aylık dönemin enflasyonu yüzde 35,41'e indi.

Bu yılın mayısı itibarıyla son on iki aydaki enflasyon ise pek değişmedi ve yüzde 32,61'de kaldı. Üç yılın birikimli toplamı da yüzde 215.

Türk halkına 'mutluluk' diye vaat edilen oran ine ine 40'tan 33'e indi ama bu dönemde başlangıçta 100 olan genel fiyat düzeyi 315'e çıktı.

Bu ortalama artış: Bazı detaylar var ki yüzde 215'lik ortalama artışı çok geride bıraktı.

Okuma, barınma, yeme!

TÜFE'de üç yılda kaydedilen yüzde 215 artışın ortalamaya işaret ettiğini bir kez daha vurgulayıp sektörlerdeki durumu aktarayım.

TÜFE'nin ana sektörleri içinde bu üç yılda en çok zam gören yüzde 428 ile eğitim. İkinci sırada yüzde 371 ile konut grubuna ilişkin harcamalar, üçüncü sırada ise yüzde 248 ile lokanta ve konaklama grubu harcamaları geliyor.

Bu oranlar, kapsamında çok sayıda alt kalemin bulunduğu ana sektörlerde kaydedilen artışlar. Peki ya daha detaylı bir şekilde harcama kalemleri bazında bakıldığında durum ne?

Yükseköğretim ücreti fena!

Ana gruplardaki artışta eğitimin ilk sırada yer aldığını belirttim. Bu ana sektör kapsamında yer alan yükseköğretim ücretinde üç yılda tam yüzde 683 artış kaydedildi. Yükseköğretim bu oranla en çok zam gören mal ve hizmet sıralamasında ilk sırada yer aldı.

Zam oranında ikinci sırada köprü, otoyol gibi hizmetleri kapsayan geçiş ücretleri geliyor. Bu hizmetlerde kaydedilen toplam zam oranı yüzde 556.

Gerçek kira, zam oranında üçüncü sırada bulunmakla birlikte TÜFE'de çok önemli bir yere sahip. TÜFE'de yüzde 6,76 ağırlığı bulunan kirada üç yıldaki artış oranı yüzde 524 oldu. Kiranın ağırlığının aslında bu düzeyin çok daha üstünde olması gerektiği görüşümü bir kez daha belirteyim.

Aylık ortalama artış:

Maliye Bakanı Mehmet Şimşek görevi devraldığında 'rasyonel zemin' vurgusu yaparken tarih belirtmemekle birlikte çok muhtemeldir ki Eylül 2021'deki faiz indirimiyle başlatılan süreci ve o tarihten Mayıs 2023 sonuna kadar yaşananları kastediyordu.

Peki bu iki dönemi, yani Ekim 2021-Mayıs 2023 dönemi ile Haziran 2023-Mayıs 2026 dönemini kıyaslarsak ne görüyoruz?

Kıyaslamayı tek bir gösterge üstünden, enflasyon açısından yapacağım. Ekim 2021'den Mayıs 2023'e kadarki yirmi aylık dönemdeki aylık ortalama fiyat artışı neydi, son üç yıldaki aylık ortalama fiyat artışı ne oldu?

Önceki yirmi ayın aylık ortalama fiyat artışı yüzde 4,2.

Son üç yılın aylık ortalama fiyat artışı ise yüzde 3,2.

Son üç yılın ortalamasının yüzde 3,2 olması ilk yıldaki yüksek orandan kaynaklandı, bu doğru. Peki son bir yıla bakalım; aylık ortalama artış yüzde 2,38. Buna düşük ya da makul bir oran denilebilir mi?

Ne dersiniz, bu dezenflasyon programı galiba(!) hadi başarısız demeyelim de, pek başarılı olmadı. Diyorsanız ki 'Bu programın başarılı olmasını bekleyen var mıydı ki', doğru söze ne denir, siz de haklısınız.

• Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve borsagundem.com.tr'nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.

Haftanın Başı: Zirveler ve Yeni Duyurular

Pazartesi 1 Haziran piyasalar olumlu açıldı. Hafta başında üç önemli duyuru yapıldı.

NVIDIA COMPUTEX'te yeni nesil çipleri sergiledi. Tayvan'ın başkenti Taipei'deki COMPUTEX 2026 fuarında NVIDIA CEO'su Jensen Huang sahneye çıktı. Şirket, Arm tabanlı yeni nesil tüketici yapay zeka çipi RTX Spark Superchip'i tanıttı. NVIDIA aynı zamanda robotik altyapısını genişletti. JetPack 7.2 yazılım paketi, NemoClaw ajanlı yapay zeka çatısı ve Isaac GR00T açık kaynak insansı robot platformu birlikte duyuruldu. Jensen Huang, Marvell Technology için "sıradaki trilyon dolarlık şirket" yorumunu yaptı. MRVL hissesi hafta içinde yüzde 25-32 yükseldi.

Çinli Unitree halka arz onayı aldı. Şanghay Bilim ve Teknoloji İnovasyon Kurulu (STAR Market) 1 Haziran günü Çinli insansı robot şirketi Unitree'nin halka arz başvurusunu onayladı. Hedef değerleme 6,2 milyar dolar. Şirket dünyada halka açık olarak işlem görecek ilk saf insansı robot üreticisi olacak. Aynı gün NVIDIA, Unitree'nin H2 Plus modelini akademik araştırma için referans tasarım olarak seçti.

S&P 500 tarihi zirve gördü. 2 Haziran Salı günü S&P 500 endeksi 7.600 puanın üstünde kapandı. Bu hareket yapay zeka şirketlerinin liderliğinde gerçekleşti. Dell Technologies yüzde 10,7, HP yüzde 8, ServiceNow yüzde 9,2 yükseldi. HPE bilançosu hisse başına kazanç beklentilerini ezici şekilde aştı.

Yapay zeka şirketlerine Türkiye'den nasıl yatırım yapılır anlattık: Yapay Zeka Hisseleri Türkiye'den Nasıl Alınır

Broadcom Bilanço Şoku: Trendin Kırılma Noktası

Hafta ortasında, 3 Haziran Çarşamba akşamı, yapay zeka çiplerinin önemli üreticisi Broadcom yılın ikinci çeyrek bilançosunu açıkladı. Rakamlar normal ölçütlerle güçlüydü. Gelir 22,19 milyar dolar, yıllık yüzde 48 büyüme. Yapay zeka çipi geliri 10,8 milyar dolar, yıllık yüzde 143 büyüme. Ancak yatırımcılar üç detayı sevmedi.

Birincisi üçüncü çeyrek yapay zeka geliri rehberi 16 milyar dolar olarak verildi. Bu rakam analist beklentilerinin 360 milyon dolar altında kaldı. İkincisi şirket yıllık yapay zeka hedefini yükseltmedi. Üçüncüsü CEO Hock Tan, Broadcom'un en büyük yapay zeka müşterisi Google'ın çip tedarik zincirini çeşitlendirebileceğini ima etti.

4 Haziran Perşembe günü piyasalar sert tepki verdi. Broadcom hissesi yüzde 13 düştü. Tek seansta 286 milyar dolarlık piyasa değeri buharlaştı. Bu Wall Street tarihinin en büyük tek günlük şirket kayıplarından biri oldu. Satış dalgası diğer çip hisselerine yayıldı.

Cuma Günü: Wall Street'in 8 Aydaki En Kötü Günü

5 Haziran Cuma sabahı yayımlanan ABD Mayıs istihdam raporu piyasaları şok etti. Yeni iş sayısı 172.000 oldu. Bu rakam analistlerin beklediği 88.000'in neredeyse iki katıydı. İşsizlik oranı yüzde 4,3 ile sabit kaldı.

Güçlü istihdam normal şartlarda olumlu kabul edilir. Ancak yatırımcılar tam tersini düşündü. Güçlü iş gücü piyasası, Federal Reserve'ün faiz indirimini ertelemesi, hatta yıl içinde faiz artırması olasılığını yükseltti. 10 yıllık ABD tahvil faizleri sert yükseldi. Hisse senedi piyasası baskı altına girdi.

Cuma günkü ABD borsa tablosu şöyleydi.

• Nasdaq Composite: Yüzde 4,18 düştü, 25.709 puana geriledi. 2025 Nisan'daki Liberation Day tarife krizinden bu yana en sert düşüş.
• S&P 500: Yüzde 2,64 düştü. 10 hafta üst üste süren yükselişini sonlandırdı.
• Dow Jones: 695 puan kayıpla yüzde 1,35 düştü.
• PHLX Çip Endeksi: Yüzde 8,5 düştü. 2 günlük toplam kayıp yüzde 10'u aştı.
• VIX (Korku Endeksi): Yüzde 34 yükselişle 20 seviyesinin üstüne çıktı.

Reuters'a göre ABD'de işlem gören çip üreticileri Cuma günü tek günde 1 trilyon doların üzerinde piyasa değeri kaybetti. Nvidia yüzde 6, AMD yüzde 6,3, Micron yüzde 6,3, Marvell yüzde 8 düştü. Broadcom Cuma günü ek yüzde 7,5 düştü, iki günlük toplam kaybı yüzde 19'a ulaştı.

Yapay zeka hisselerindeki sert düşüşü detaylı işledik: Yapay Zeka Hisselerinde Sert Düşüş

Bitcoin Çakıldı: 60.000 Dolar Eşiği Aşıldı

Yapay zeka satış dalgasından kripto piyasası da etkilendi. Bitcoin Cuma günü 60.000 doların altına geriledi. Bu rakam Ekim 2024'ten bu yana ilk kez görülen seviye. Hafta boyunca üst üste rekor ETF çıkışları gerçekleşti.

CNBC'ye göre Bitcoin Şubat 2026'dan bu yana en kötü haftasını yaşadı. Yapay zeka teknolojisi ve kripto, son yıllarda yatırımcıların aynı sepette tuttuğu iki temel risk varlığı haline gelmişti. Bir tarafta düşüş yaşandığında diğer taraf da etkileniyor.

Kripto borsası Coinbase, Robinhood ve MicroStrategy gibi şirketler de Cuma günü sert düşüşler yaşadı. MicroStrategy üzerine açığa satış pozisyonları rekor seviyelere ulaştı.

Hafta Sonu: Orta Doğu Yeniden Alevlendi

Hafta sonu küresel gündem yeniden Orta Doğu'ya kaydı. Üç gün üst üste tırmanan gerilim, Pazar gününe damga vurdu.

Cumartesi 6 Haziran. ABD Merkezi Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), son iki günde Hormuz Boğazı'na doğru ilerleyen altı İran intihar drone'unu düşürdüğünü açıkladı. Aynı gün sabaha karşı Kuveyt ve Bahreyn'e doğru fırlatılan yedi balistik füze büyük ölçüde önlendi. İran ABD'yi Nisan ayında imzalanan kırılgan ateşkesi ihlal etmekle suçladı.

Pazar 7 Haziran sabahı. İsrail Hava Kuvvetleri Beyrut'un güney banliyölerini bombaladı. Saldırılar, Hizbullah'ın kuzey İsrail'e attığı füzelere misilleme olarak yapıldı. Lübnan kaynaklarına göre saldırılarda iki kişi hayatını kaybetti, 20 kişi yaralandı. Lübnan Ordusu Tuğgenerali Wissam Sabra, askeri bir araca yapılan saldırıda öldü.

Pazar 7 Haziran öğleden sonra. İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF) İran'dan İsrail'e doğru fırlatılan füzelerin tespit edildiğini açıkladı. Savunma sistemleri aktive edildi. Bu saldırı, Nisan ayındaki ateşkesten bu yana İran'ın İsrail'e yönelik ilk doğrudan füze saldırısıydı.

Trump, sosyal medya hesabından İran'a uyarı mesajı paylaştı. "İran masaya geri dönmeli ve bir anlaşma yapmalıdır" dedi. İran ise ABD'nin ateşkesi ihlal ettiğini, müzakerelerin durduğunu söyledi. Pakistan İçişleri Bakanı Mohsen Naqvi Cumartesi günü Tahran'a giderek arabuluculuk girişimlerini sürdürdü.

Bu gelişmelerin piyasalardaki olası etkileri Pazartesi günü görülecek. Brent petrol Cuma kapanışında 95 dolar bandındaydı. Pazar gecesi vadeli işlemler hareketli bir Pazartesi açılışına işaret ediyor. Geçmiş örnekler, bu tür gerilimlerin petrol fiyatlarında yüzde 5-10 sıçramaya yol açabildiğini gösteriyor. Asya borsaları Pazartesi sabahı kritik bir test geçirecek.

Apple WWDC 2026 Hazırlığı: Siri'nin Tarihi Dönüşümü

Apple, 8 Haziran 2026 Pazartesi günü Cupertino'da düzenleyeceği WWDC 2026 keynote'una hazırlandı. Hafta boyunca sızdırılan bilgilere göre Apple en büyük yapay zeka hamlesini yapmaya hazırlanıyor.

Sızıntılara göre Apple, Google ile yıllık 1 milyar dolar değerinde bir anlaşma imzaladı. Google'ın 1,2 trilyon parametreli özel Gemini büyük dil modeli, Siri'nin yeni nesil sürümüne güç verecek. Yeni Siri standalone bir chatbot uygulaması olarak da sunulacak. ChatGPT, Claude ve Gemini ile doğrudan rekabet edecek.

Apple aynı zamanda iOS 27, iPadOS 27, macOS 27, watchOS 27 ve visionOS 27 sürümlerini tanıtacak. Tüm bu sistemler yeni Siri ile derinlemesine entegre olacak. Etkinliğin sloganı "All Systems Glow" oldu.

Spotify'ın yapay zeka geçişini de işledik: Spotify Müzikten Yapay Zekaya Geçiyor

Diğer Önemli Gelişmeler

Meta milyarlarca dolarlık hisse satışı raporu. Financial Times'ın haberine göre Meta yapay zeka altyapısını finanse etmek için ikincil hisse satışı planlıyor. Şirketin hissesi Cuma günü yüzde 6'dan fazla düştü.

Google'dan SpaceX'e aylık 920 milyon dolar. CNBC'nin haberine göre Google, Elon Musk'ın yapay zeka şirketi xAI için SpaceX veri merkezlerinden aylık 920 milyon dolar değerinde hesaplama kapasitesi kiralayacak. Bu anlaşma yapay zeka altyapı yarışının boyutunu gösteriyor.

NASA tarihinin en büyük yeniden yapılanmasını duyurdu. NASA Yöneticisi Jared Isaacman 22 Mayıs'ta beş mission directorate'ı üçe indirdi. Aynı dönemde Artemis III planı değişti. Görev artık ay'a inmeyecek, Earth yörüngesinde kalıp kenetlenme testi yapacak. Detaylı yazımız: NASA Tarihinin En Büyük Değişimini Yaşıyor

Çin uzayda bebek üretimini test ediyor. 4 Haziran Perşembe günü Şenzen İleri Teknoloji Enstitüleri (SIAT), Şenzhou-22 dönüş kapsülünden çıkarılan fare embriyo numunelerini ilk kez kamuoyuna duyurdu. Detayları işledik: Çin Uzayda Bebek Üretimini Test Ediyor

Trump-OpenAI hükümet hissesi tartışması. Trump yönetimi ile OpenAI arasında hükümetin OpenAI'da hisse sahibi olabileceği yönünde görüşmelerin sürdüğü haberi geldi. Detaylar henüz netleşmedi.

Marvell Technology S&P 500 endeksine giriyor. Pool ve Campbell's şirketlerinin yerini Marvell ve Flex alacak. Bu değişiklik yapay zeka çipi üreticilerinin endeks ağırlığını artıracak.

"Yapay zeka işten çıkarmaların lider sebebi" raporu. Challenger, Gray & Christmas'ın yeni raporuna göre yapay zeka, şirketlerin işten çıkarma sebebi olarak öne çıkardığı bir numaralı faktör haline geldi.

Önümüzdeki Hafta Ne Olacak?

8-14 Haziran haftasında yatırımcıların gündeminde dört önemli olay var.

1. Pazartesi açılışı ve petrol. Pazar günkü İran-İsrail çatışması, Asya ve Avrupa borsalarında satış baskısı yaratabilir. Brent petrol fiyatı Pazartesi açılışında 100 dolar bandına yönelebilir. ABD borsaları için Cuma günkü düşüşün ardından risk iştahının yönü kritik.

2. Apple WWDC 2026 (8 Haziran Pazartesi). Cupertino'daki keynote saat 20:00 (Türkiye saatiyle) başlayacak. Siri'nin yeni nesil sürümü, iOS 27 ve Apple Intelligence açıklanacak. AAPL hissesi için kritik bir an.

3. NASA Artemis III ekibi açıklaması (9 Haziran Salı). Houston Johnson Space Center'da yapılacak basın toplantısında ay görevinin dört astronotunun isimleri açıklanacak.

4. ABD Mayıs TÜFE verisi (11 Haziran Perşembe). Mayıs ayı tüketici enflasyonu Federal Reserve'in faiz kararlarında belirleyici olacak. Beklenti aylık yüzde 0,3 artış.

Sonuç

1-7 Haziran 2026 haftası, küresel piyasaların 2026 yılındaki en hareketli haftalarından biri olarak tarihe geçti. Hafta başında zirveler görüldü, hafta sonunda 1 trilyon dolar buhar oldu. Yapay zeka rallisindeki çatlak, Fed faiz korkusu ve teknoloji devlerinin yatırım kararları, yatırımcıların önündeki yeni dönemin işaretlerini verdi. Pazar günü İran'ın İsrail'e füze fırlatması ise yeni haftaya yeni bir endişe ekledi.

Önümüzdeki hafta küresel piyasalar yine yoğun bir gündemle karşı karşıya. Trump'ın İran'a vereceği yanıt, Apple WWDC keynote'u, NASA Artemis ekibi açıklaması ve ABD enflasyon verisi öne çıkacak. Yapay zeka pazarı geçen haftaki düşüşten toparlanabilir mi yoksa daha derin bir düzeltmeye mi giriyor sorusu masada. Orta Doğu cephesi ise yatırımcıların yakından izleyeceği jeopolitik risk başlığı oldu.

Tüm finans gündemini takip etmek için: Finans Gundem

⚠️ Yasal Uyarı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.

Toplantıda, söz konusu ülkelerin, petrol piyasasında istikrarı destekleme yönündeki ortak taahhütleri ve Nisan 2023'te duyurulan günlük 1,65 milyon varillik kesintiler kapsamında temmuz itibarıyla üretimlerini günlük 188 bin varil artırmaya karar verdikleri kaydedildi.

Karara göre, en yüksek üretim artışı günlük 62 bin varil ile Suudi Arabistan ve Rusya'da olacak. Bu ülkeleri günlük 26 bin varillik artışla Irak ve günlük 16 bin varille Kuveyt takip edecek. Kazakistan'ın günlük üretimini 10 bin varil, Cezayir'in 6 bin varil ve Umman'ın ise 5 bin varil artırması öngörülüyor. Böylece söz konusu ülkelerin toplam üretim artışı günlük 188 bin varile ulaşacak.

Açıklamada ayrıca kararın, değişen piyasa koşullarına göre durdurulabileceği veya geri çevrilebileceği vurgulandı. Piyasa koşullarını, üretim uyumunu ve tazmin süreçlerini her ay düzenli olarak gözden geçiren grubun bir sonraki toplantısı 5 Temmuz'da yapılacak.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası verilerine göre politika faizi 2026 Haziran ayı itibarıyla yüzde 37 seviyesinde. Bankaların 32 gün vadeli mevduat hesaplarına uyguladığı ortalama faiz oranı yüzde 40 ile yüzde 44 arasında değişiyor. Ortalama yüzde 42. Bu rakamlar 2003'te yüzde 42'den başlayan, 2013'te yüzde 4,5'a kadar inen, 2024'te yüzde 50'yi gören uzun bir yolculuğun son durağı.

Mevduat Faizi Nedir? Nasıl Belirlenir?

Mevduat faizi, bir bankaya yatırılan paranın bankada kalma süresine göre kazandırdığı ek getiriyi ifade ediyor. Bankalar mudilere ödediği faizi belirlerken üç ana faktörü dikkate alıyor.

Birincisi politika faizi. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın belirlediği bir hafta vadeli repo ihale faiz oranı, tüm sistemin temel referansı. Bankalar TCMB'den borçlandıkları paraya bu oranı ödüyor. Mudiye verdiği faizi de bu referansa göre belirliyor.

İkincisi enflasyon. Yüksek enflasyon dönemlerinde mudi, parasını bankada tutmak için daha yüksek faiz talep ediyor. Bankalar da mudi çekmek için faizleri yukarı çekiyor.

Üçüncüsü rekabet. Bankalar arası mudi rekabeti faiz oranlarını farklılaştırıyor. Likidite ihtiyacı olan banka daha yüksek faiz veriyor, fonu bol olan banka düşük faizle yetinebiliyor.

Türkiye'de yatırım araçlarını ve enflasyona karşı korunma yollarını detaylı işledik: Enflasyona Karşı Yatırım Araçları 2026 Rehberi

2003-2010: İstikrarın Yakalandığı Yıllar

Türkiye'nin yakın ekonomi tarihinde 2003-2010 dönemi, ekonomik istikrarın sağlandığı yıllar olarak kabul ediliyor. 2001 krizinin ardından gelen yapısal reformlar ve IMF programları, enflasyonu ve faizleri tarihsel olarak yüksek olan ülkede önemli bir gerileme sağladı.

Bu noktada tarihsel bir karşılaştırma anlamlı. Türkiye'de mevduat faizi Nisan 1994'te yüzde 398,10 ile tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaşmıştı. 1990'lar boyunca üç haneli faiz oranları görülmüştü. 2000'li yılların başında bu manzara değişmeye başladı. 2003 yılında politika faizi yüzde 42 ile başladı ve hızla aşağı çekildi.

• 2003 Ocak: Politika faizi yüzde 42 seviyesinde
• 2005: Politika faizi yüzde 13,5'a indi
• 2008 küresel kriz: TCMB faizleri agresif indirdi, yüzde 6,5'a kadar geriledi
• 2010: Politika faizi yüzde 6,5 seviyesinde stabilize oldu

Bu dönemde 1 yıl vadeli mevduat faizleri 2003 yılında yüzde 30 civarındaydı. 2010 yılına gelindiğinde aynı vadeli mevduat yüzde 9 ile yüzde 11 bandında getiri sağlıyordu. Mudi açısından nominal faiz düştü ama enflasyon da gerilediği için reel getiri pozitif kaldı.

2013 Mayıs: Tarihsel Dip Noktası

2013 Mayıs ayında TCMB politika faizi yüzde 4,5'a indirildi. Bu rakam Türkiye Cumhuriyet tarihinde görülen en düşük politika faizi seviyesi. TCMB verilerine göre Mayıs 2013 itibarıyla 3 ay vadeli mevduatlara uygulanan ortalama faiz oranı yüzde 6,52 ile tarihi düşük seviyesini gördü. Enflasyon yüzde 7,40 seviyesindeydi.

Murat Bey gibi tasarruf sahipleri bu dönemde ilk kez nominal faiz oranlarının tek hanelere indiğine tanık oldu. Ancak bu istikrar uzun sürmedi. 2013 Mayıs sonunda dönemin ABD Merkez Bankası başkanı Ben Bernanke'nin parasal genişlemenin sonlanacağına dair açıklaması küresel piyasaları sarstı. Türk lirası dolar karşısında değer kaybetmeye başladı. TCMB hızla faiz artırma sürecine girdi. Mart 2014'te mevduat faizleri yaklaşık 500 baz puanlık artışla yüzde 11,31 seviyesine yükseldi.

2018: İlk Büyük Şok

2018 yılı Türkiye ekonomisi için bir dönüm noktası oldu. Dolar/TL kuru Ağustos 2018'de 7,20 seviyesine kadar yükseldi. ABD ile yaşanan rahip Brunson krizi ve genel ekonomik gerilim, TCMB'yi sert bir faiz artışına zorladı.

• 2018 Eylül: Politika faizi 625 baz puanlık tek seferlik artışla yüzde 24'e yükseldi
• 1 yıl vadeli mevduat faizleri: Yüzde 25 ile yüzde 30 arasında dalgalandı
• Yıllık enflasyon: Yüzde 20,30 ile zirveye ulaştı

Mudi bu dönemde tarihinin en cazip nominal faiz oranlarını gördü. Ancak enflasyonun da yüksek olması nedeniyle reel getiri sınırlı kaldı.

2020-2021: Düşük Faiz Deneyi

Pandeminin başlamasıyla 2020 yılında TCMB tekrar agresif faiz indirimi sürecine girdi. Politika faizi yüzde 8,25'a kadar indirildi. Ancak küresel emtia fiyatlarının yükselmesi ve Türk lirasının baskı altına girmesi enflasyonu yukarı taşıdı.

Eylül 2021'de TCMB başkanlığına Şahap Kavcıoğlu atandı. Yeni dönemin temel politikası "düşük faiz, yüksek büyüme" olarak şekillendi. Politika faizi Eylül 2021'de yüzde 19'dan başlayarak hızla aşağı çekildi.

• Eylül 2021: Politika faizi yüzde 19
• Aralık 2021: Politika faizi yüzde 14
• Kasım 2022: Politika faizi yüzde 9 (dip)
• Mayıs 2023: Politika faizi yüzde 8,5 (seçim öncesi son seviye)

Aynı dönemde enflasyon hızla yükseldi. 2021 sonunda yüzde 36, 2022 Ekim ayında yüzde 85,51 ile zirve gördü. Mudi açısından bu dönem tarihin en büyük reel getiri kaybı dönemlerinden biri oldu. Mevduat faizleri yüzde 10-15 bandındayken enflasyon yüzde 60-85 arasında gezindi.

Bu dönem Murat Bey gibi tasarruf sahiplerinin altın ve dövize yöneldiği yıllar oldu. Dolar mı altın mı tartışmasını da işledik: Dolar mı Altın mı 2026'da Paranı Nereye Koymalısın

2023-2024: Sert Dönüş ve Rekor Seviye

Mayıs 2023 cumhurbaşkanlığı seçiminin ardından ekonomi yönetimi değişti. Mehmet Şimşek Hazine ve Maliye Bakanı, Hafize Gaye Erkan TCMB Başkanı oldu. Yeni ekonomi yönetiminin temel politikası "rasyonel zemine dönüş" olarak adlandırıldı.

• Haziran 2023: Politika faizi yüzde 8,5'tan yüzde 15'e yükseltildi (650 baz puan artış)
• Aralık 2023: Politika faizi yüzde 42,5
• Mart 2024: Politika faizi yüzde 50 (Cumhuriyet tarihinin en yüksek politika faizi seviyesi)

Mart 2024'te politika faizi yüzde 50'ye ulaştığında bankaların 1 yıl vadeli mevduat faizleri yüzde 50 ile yüzde 60 arasında dalgalandı. Yıllık enflasyon ise yüzde 75 seviyesindeydi. Reel getiri yine negatif bölgede kaldı ama nominal rakamlar tarihi yüksekliklere ulaştı.

2025-2026: İndirim Süreci ve Mevcut Durum

2025 yılı boyunca TCMB enflasyondaki gerilemeyi takip ederek faiz indirim sürecine girdi. Mart 2024'te zirveyi gören yüzde 50, kademeli olarak aşağı çekildi.

• 2025 Aralık: Politika faizi yüzde 39
• 2026 Mayıs: Politika faizi yüzde 37 (29 Mayıs PPK kararıyla sabit tutuldu)
• 2026 Mayıs aylık enflasyon: Yüzde 4,18
• 2026 yılı 5 aylık enflasyon birikimi: Yüzde 2,37

5-6 Haziran 2026 verilerine göre bankaların 32 gün vadeli mevduat hesaplarına uyguladığı ortalama faiz oranı yüzde 40 ile yüzde 44 bandında, ortalama yüzde 42. Hesapkurdu'nun 5 Haziran 2026 değerlendirmesinde en yüksek faiz veren ilk üç banka Alternatif Bank, ON Dijital ve Odeabank oldu. Hangikredi'nin 6 Haziran değerlendirmesinde ise 32 gün vadeli 50.000 TL mevduat hesabı için en avantajlı teklifi Ziraat Dinamik sundu.

Bu seviyenin reel getirisi 2025 yıllık enflasyonu yüzde 30,89 ile hesaplandığında pozitif. Nominal yüzde 42 faiz, yüzde 30,89 enflasyon karşısında yaklaşık yüzde 8,5 reel getiri sağlıyor. Bu rakam son yılların en yüksek pozitif reel getiri seviyelerinden biri.

Mevduat Stopajı 2026: Yeni Düzenleme

Mevduat faizinden elde edilen kazanç gelir vergisine tabi. Devlet bu vergiyi stopaj yoluyla doğrudan banka üzerinden tahsil ediyor. 1 Şubat 2025 tarihli Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile uygulamada önemli bir değişiklik yapıldı.

Türk Lirası mevduat hesabı stopaj oranları:

• 6 aya kadar vadeli mevduat: Yüzde 17,5 stopaj
• 6 ay ile 1 yıl arası vadeli mevduat: Yüzde 12 stopaj
• 1 yıldan uzun vadeli mevduat: Yüzde 7,5 stopaj
• Vadesiz mevduat: Yüzde 17,5 stopaj

Yabancı para mevduat hesaplarında stopaj oranları daha yüksek. Yatırımcı için en avantajlı seçim uzun vadeli Türk lirası mevduat hesabı. Daha düşük stopaj, daha yüksek net getiri anlamına geliyor.

Reel Getiri Hesabı: Gerçek Kazanç Ne Kadar?

Mevduat faizinde önemli olan nominal rakam değil, enflasyondan arındırılmış reel getiridir. Reel getiri hesabı şöyle yapılıyor.

Reel Getiri = ((1 + Nominal Faiz) / (1 + Enflasyon)) - 1

Örneğin yüzde 42 nominal mevduat faizi, yüzde 30,89 yıllık enflasyon karşısında yaklaşık yüzde 8,5 reel getiri sağlıyor. Aynı yüzde 42 faiz, yüzde 50 enflasyon karşısında yüzde 5,3 reel kayıp anlamına geliyor.

Türkiye'de son 20 yılın reel getiri analizi:

• 2003-2010: Reel getiri büyük çoğunlukla pozitif
• 2011-2017: Reel getiri sıfıra yakın, bazen hafif negatif
• 2018-2020: Enflasyona yakın seyir, reel kazanç sınırlı
• 2021-2023: Reel getiri yüksek oranda negatif (mudi enflasyonun çok altında kaldı)
• 2024-2026: Reel getiri pozitife döndü, son 15 yılın en yüksek seviyesinde

Mevduat faizi yıllar içinde nominal olarak yüksek olsa da reel kazanç açısından mudiyi her zaman korumadı. Tarihsel olarak mevduat, enflasyona karşı tam bir koruma aracı olmadı. Bu durum yatırımcıyı altın, döviz ve borsaya yönlendiren ana faktörlerden biri.

Yapay zeka şirketlerine Türkiye'den nasıl yatırım yapılır anlattık: Yapay Zeka Hisseleri Türkiye'den Nasıl Alınır

Mevduat Faizini Etkileyen Faktörler

Bir bankanın mudisine ödediği faiz tek başına politika faizine bağlı değil. Birkaç ek faktör belirleyici rol oynuyor.

Vade. Uzun vadeli mevduat genelde daha yüksek faiz veriyor. Çünkü banka uzun vadeli kaynağı kredi olarak da daha yüksek faizle kullanıyor.

Tutar. Yüksek tutarlı mevduat hesaplarına bankalar daha cazip oranlar sunabiliyor. Bu durum büyük mevduat müşterilerinin pazarlık gücünden kaynaklanıyor.

Banka türü. Kamu bankaları ve özel bankalar farklı oranlar uygulayabiliyor. Katılım bankalarında ise faiz yerine kâr payı sistemi geçerli.

Likidite ihtiyacı. Likidite ihtiyacı yüksek olan banka daha agresif faiz oranı sunabiliyor. Bu durum aynı dönemde aynı vade için bankalar arasında ciddi faiz farklılıklarına yol açabiliyor.

Promosyon dönemleri. Bankalar belirli dönemlerde özel kampanyalarla mudi çekmeye çalışıyor. Bu dönemlerde standart oranların üzerinde teklifler ortaya çıkabiliyor.

Önümüzdeki Dönem: Faizler Nereye Gidiyor?

2026 yılında TCMB'nin para politikası kararları yakından izleniyor. Mayıs ayı PPK toplantısında politika faizi yüzde 37 seviyesinde sabit tutuldu. 11 Haziran 2026 tarihindeki bir sonraki PPK toplantısı kritik öneme sahip.

TCMB Piyasa Katılımcıları Anketi'ne göre piyasa yıl sonu enflasyon beklentisi yüzde 28,94. 12 ay sonrası enflasyon beklentisi yüzde 23,82. Yıl sonu dolar/TL beklentisi 51,57 seviyesinde.

Senaryolar şöyle.

Birinci senaryo: Faiz indirimi devam eder. Eğer enflasyon hedeflenen yörüngede ilerler ve dolar/TL stabil kalırsa, TCMB yıl içinde kademeli indirim sürdürebilir. Bu durumda yıl sonu politika faizi yüzde 30-32 bandına inebilir. Mevduat faizleri de buna paralel düşer.

İkinci senaryo: Faizler sabit kalır. Jeopolitik gerginlikler, küresel petrol fiyatları ve iç enflasyon belirsizlikleri devam ederse TCMB mevcut seviyeyi korur. Mudi açısından mevcut reel getiri sürer.

Üçüncü senaryo: Faiz artışı. Dolar/TL üzerinde yeni bir baskı, enflasyon beklentilerinin bozulması ya da jeopolitik şok TCMB'yi tekrar artış yapmaya zorlayabilir. Mevcut beklenti zayıf ama mümkün.

Mevduat Mı, Alternatif Yatırım Aracı Mı?

Mevduat tek başına bir yatırım stratejisi değil. Yatırımcının hedefine göre mevduat ile diğer araçlar farklı şekilde değerlendirilebilir.

Mevduatın avantajları:

• Güvenli yapı (TMSF güvencesi 1.200.000 TL'ye kadar)
• Vade sonunda tahmin edilebilir getiri
• Likit ürün, vade ertesi anında para çekme imkanı
• Asgari işlem maliyeti
• Karmaşık bilgi gerektirmiyor

Mevduatın dezavantajları:

• Enflasyona karşı sınırlı koruma
• Tarihsel olarak çoğu dönemde reel getiri zayıf
• Stopaj kesintisi getiriyi azaltıyor
• Yatırımcı portföy çeşitlenmesinden mahrum kalıyor
• Vade öncesi paraya ulaşmak getiri kaybına yol açıyor

Diğer yatırım araçları (hisse senedi, altın, döviz, BES, gayrimenkul) farklı risk-getiri profilleri sunuyor. Sağlıklı bir portföy genellikle bu araçların kombinasyonunu içeriyor.

Mevduat Hakkında Sık Sorulan Sorular

2026'da en yüksek mevduat faizini hangi banka veriyor?

Haziran 2026 verilerine göre 32 gün vadeli 50.000 TL'lik mevduat için en avantajlı oranı veren bankalar arasında Alternatif Bank, ON Dijital, Odeabank ve Ziraat Dinamik öne çıkıyor. Ancak banka oranları sürekli değiştiği için yatırımcı her ay güncel verileri karşılaştırmalı.

Mevduat faizinden alınan stopaj geri alınabilir mi?

Hayır, mevduat stopajı kaynakta kesinti şeklinde uygulanıyor ve geri alınmıyor. Stopaj ödemesi yatırımcı için kesin bir vergi yükümlülüğü.

Dolar mevduatı mı TL mevduatı mı daha avantajlı?

2026 Haziran itibarıyla TL mevduat faizleri yüzde 40-44 bandında, dolar mevduat faizleri yüzde 1-3 bandında. TL mevduat nominal olarak çok daha yüksek getiri sağlıyor. Ancak dolar/TL kurundaki değişim toplam getiriyi belirliyor. Eğer dolar TL'ye karşı yüzde 40'ın üzerinde değer kazanırsa dolar mevduat daha avantajlı olur.

1 milyon TL mevduata yatırılırsa aylık ne kadar faiz öder?

Yüzde 42 yıllık faiz oranıyla 1 milyon TL mevduat, brüt aylık yaklaşık 35.000 TL faiz getirisi sağlıyor. Stopaj sonrası net rakam vadeye göre değişiyor. 1 ay vadeli hesapta yüzde 17,5 stopaj sonrası net aylık getiri yaklaşık 28.875 TL. 1 yıl vadeli hesapta yüzde 12 stopaj sonrası net aylık getiri yaklaşık 30.800 TL.

Mevduat hesabı açmak için minimum tutar ne kadar?

Bankaların minimum mevduat tutarı genelde 1.000 TL ile 10.000 TL bandında. Yüksek tutarlı hesaplar için bazı bankalar daha cazip oranlar sunuyor.

Mevduat TMSF güvencesi kapsamında mı?

Evet, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) güvencesi 2026 yılı için 1.200.000 TL'ye kadar geçerli. Yani bir banka iflas etse bile mudinin bu tutara kadar olan birikimi devlet güvencesi altında.

Sonuç: Mevduat Hâlâ Anlamlı Bir Tercih mi?

Türkiye'de mevduat faizi son 20 yılda yüzde 4,5'tan yüzde 50'ye kadar dalgalandı, bugün ortalama yüzde 42 seviyesinde. Bu yolculuk Türkiye ekonomisinin yapısal dönüşümünün bir yansıması.

2026 itibarıyla mevduat, uzun zaman sonra ilk kez güçlü pozitif reel getiri sunuyor. Yüzde 42'lik ortalama mevduat faizi, yüzde 30 civarındaki enflasyon karşısında mudiye yaklaşık yüzde 8,5 reel getiri kazandırıyor. Bu rakam son 15 yılın en yüksek pozitif reel getiri seviyelerinden biri. Stopaj oranları uzun vadeli hesaplarda lehe çevrilmiş durumda. TMSF güvencesi 1.200.000 TL'ye yükseltilmiş.

Ancak mevduat tek başına bir yatırım stratejisi olmamalı. Türkiye'de altın, dolar, BES, hisse senedi gibi alternatif araçlar farklı risk-getiri profilleri sunuyor. Yatırımcı, finansal hedeflerine, risk toleransına ve zaman ufkuna göre bu araçların kombinasyonunu kurmalı.

Murat Bey için bugünün rakamları umut verici. Ancak tarihten ders alarak iki nokta net görünüyor. Birincisi nominal faiz, enflasyon yüksekse seni zenginleştirmiyor. İkincisi mevduat, portföyün tamamlayıcı parçası olarak değerli ama ana motoru olmamalı.

Tüm finans gündemini ve yatırım rehberlerini takip etmek için: Finans Gundem

⚠️ Yasal Uyarı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Faiz oranları bankadan bankaya ve vadeden vadeye değişir. Yatırım kararı vermeden önce güncel oranları kontrol edip mali müşavir ile görüşmeniz tavsiye edilir.

AA muhabirinin Bakanlıktan edindiği bilgiye göre VDK, vergi kaybı ve kaçağıyla mücadeleye yönelik kullandığı yapay zeka uygulamalarını genişletiyor.

Başkanlık, mükelleflerin vergisel risklerini doğrudan görebilecekleri ve durumlarını değerlendirebilecekleri yapay zeka destekli yeni nesil dijital hizmet olan Bilinç Platformu'nu bu yıl içinde devreye alacak.

VDK tarafından geliştirilen platformla, vergi idaresi ile mükellefler arasında daha şeffaf, önleyici ve rehberlik odaklı iletişim modelinin kurulması amaçlanıyor.

Web uygulaması şeklinde çalışacak Bilinç Platformu ile mükelleflerin VDK tarafından tespit edilen risklerinin kendileriyle doğrudan paylaşılması sağlanacak. Böylece mükellefler, herhangi bir denetim ya da ceza sürecine girmeden önce kendi risklerini görerek gerekli değerlendirmeleri yapabilecek.

Platformun ilk aşamasında 150'den fazla kural bazlı vergi analizi ile birlikte vergisel konulara odaklı makine öğrenmesi senaryoları devreye alınacak. Bu sistem sayesinde mükelleflerin vergisel riskleri sayısal skorlar halinde gösterilecek ve daha objektif, veri temelli değerlendirme imkanı sağlanacak. Yüksek puan alınan senaryolarda mükelleflere söz konusu riskleri bertaraf edecek şekilde sistem üzerinden rehberlik sunulması da hedefleniyor.

Başkanlık tarafından 2024 yılında geliştirilen Büyük Kayıt Dışılık Çerçevesi de platforma entegre edilecek. Bu kapsamda parasal hareketler üzerinden tespit edilen riskli işlemler, mükelleflerin bilgisine sunulacak ve kayıt dışılıkla mücadelede yeni dijital denetim katmanı oluşturulacak. Yürüttükleri parasal işlemlerin risk durumunu görecek olan mükelleflerin, bu işlemlerin izlendiğini bilerek vergisel konularda daha dikkatli hareket etmeleri bekleniyor.

Platformda sahte belge kullanımına ilişkin riskler de önemli yer tutacak. Kuruluş Gözetimli Analiz (KURGAN) Sistemi'nin çıktıları doğrultusunda mükelleflerin ticari ilişki içinde oldukları taraflardan kaynaklanan riskler, 'karşı taraf riski' olarak paylaşılacak. Böylece, mükelleflerin yalnızca kendi işlemleri değil iş yaptıkları taraflardan doğabilecek riskleri de görmeleri sağlanacak.

Bilinç Platformu, klasik denetim anlayışının ötesine geçerek 'ikaz denetimi' yaklaşımını destekleyecek. Denetim gerektirmeyen ancak mükelleflerin bilmelerinde fayda görülen hususlar hakkında bilgilendirme yapılacak. Bu sayede mükellefler, olası hatalarını erken aşamada fark ederek düzeltme imkanı bulacak.

Platformun devreye alınmasıyla VDK tarafından yürütülen gözetim programlarının büyük ölçüde dijital ortama taşınması hedefleniyor. Sistem üzerinden talepte bulunan mükellefler için rehberlik çalışmasında bulunmak üzere vergi müfettişleri görevlendirilebilecek.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, konuya ilişkin değerlendirmesinde, Bilinç Platformu ile vergi denetiminde 'denetim sonrası müdahale' yerine 'denetim öncesi bilinçlendirme' anlayışını tesis edeceklerini belirterek, şu değerlendirmelerde bulundu:

'Bu yaklaşımla mükelleflerimizin hem vergisel bilinç düzeyini artırmayı hem de haklarını korumayı amaçlıyoruz. Vergi bilincini artırırken şeffaflığı sağlayacak ve mükellefler için denetim maliyetini en aza indireceğiz. Bu dönüşüm, hem idarenin etkinliğini artıracak hem de mükellefler için daha hızlı, erişilebilir ve rehberlik odaklı bir sistemin kurulmasını sağlayacak.'

ABD mayıs ayı tarım dışı istihdam verisi 172 bin ile piyasa beklentilerinin üzerinde geldi. Söz konusu verinin ardından Fed'in faiz indirimlerinde daha temkinli hareket edebileceğine yönelik fiyatlamalar güçlendi, dolar endeksi yukarı yönlü hareket etti ve ABD 10 yıllık tahvil getirileri yüzde 4,5 seviyesinin üzerine çıktı.

Güçlü istihdam verisi, ABD ekonomisinin yüksek faiz ortamına rağmen dirençli kalmayı sürdürdüğüne işaret ederken, para politikasında gevşeme beklentilerini öteledi. Bu görünüm, değerli metaller başta olmak üzere dolar cinsinden fiyatlanan emtialar üzerinde baskı oluşturdu.

Öte yandan, ABD-İran hattında müzakere sürecine ilişkin belirsizlikler piyasalardaki temkinli seyri beraberinde getirdi. Hürmüz Boğazı üzerinden geçen enerji arzına yönelik risk algısı, petrol fiyatlarını desteklerken aynı zamanda enerji maliyetleri kanalıyla küresel enflasyon görünümüne ilişkin endişeleri artırdı.

Küresel pay piyasalarında da haftanın son işlem gününde satış baskısı öne çıkarken, yatırımcıların odağı Fed'in gelecek dönemde vereceği para politikası mesajlarına çevrildi.

Gelecek haftaya ilişkin para piyasalarındaki fiyatlamalarda Fed'in politika faizini yüzde 3,50-3,75 aralığında sabit tutacağına kesin gözüyle bakılırken, enerji maliyetlerindeki yüksek seyrin enflasyonist baskıları beslemesi, bu yılki faiz indirimi beklentilerinin ötelenmesinde belirleyici rol oynuyor.

Değerli metallerde güçlü dolar ve şahin Fed beklentisi baskı yarattı

Değerli metaller, tamamlanan haftayı güçlü ABD istihdam verisinin tetiklediği yükselen dolar endeksi ve reel tahvil getirilerinin baskısıyla negatif bir seyirde tamamladı.

Değerli metallerin uzun süreli yüksek faiz beklentisi karşısında cazibesini yitirmesi fiyatlar üzerinde baskı yaratırken, Hürmüz Boğazı kaynaklı jeopolitik risklerin enerji enflasyonunu beslemesi, büyük merkez bankalarının faiz indiriminde temkinli hareket edebileceği öngörüsünü pekiştirdi.

Analistler, jeopolitik gerilimlerin sürdüğü ortamda altına yönelik klasik güvenli liman talebinin enflasyon ve faiz kanalıyla baskılandığını belirterek, yüksek tahvil getirileri ile güçlü dolar endeksinin altının alternatif maliyetini artırdığını, talep üzerinde baskı oluşturduğunu ifade etti.

Bu gelişmelerle değerli metallerde ons bazında fiyatlar gümüşte yüzde 9,8, paladyumda yüzde 9,4, platinde yüzde 7,4 ve altında yüzde 4,7 geriledi.

Baz metallerde Çin verileri ve dolar baskısı satışı derinleştirdi

Baz metallerde de güçlü dolar endeksi ve yükselen ABD tahvil getirileri genel satış baskısını oluştururken, Çin ekonomisine yönelik karışık sinyaller fiyatlamalarda belirleyici rol oynadı.

Çin'de mayıs ayına ilişkin açıklanan resmi imalat PMI verisi 50 ile genişleme-daralma sınırında kaldı.

Güçlenen doların da dolar cinsinden fiyatlanan metalleri diğer para birimlerini kullanan alıcılar için pahalılaştırması satış baskısını artıran bir diğer unsur oldu.

Hafta başında bazı baz metallerde Hürmüz Boğazı ve tedarik zinciri riskleri nedeniyle arz endişeleri öne çıksa da haftanın ilerleyen bölümünde güçlü ABD verileri sonrası makro görünüm fiyatlamalarda daha baskın hale geldi.

Bakırda Çin talebine ilişkin zayıf sinyaller ve küresel büyüme görünümündeki belirsizlikler satış baskısını artırdı. Alüminyumda hafta başında Hürmüz kaynaklı arz riskleri fiyatları desteklese de haftanın ilerleyen bölümünde güçlü istihdam verisinin ardından dolar ve tahvil faizlerindeki yükselişle kazanımlar geri verildi. Nikelde ise Endonezya kaynaklı arz görünümü ve piyasadaki arz fazlası beklentileri fiyatlar üzerinde baskı yaratmaya devam etti.

Baz metallerde tezgah üstü piyasada bu hafta libre bazında fiyatlar alüminyumda yüzde 2,4, nikelde yüzde 2,2, bakırda yüzde 2 ve kurşunda yüzde 0,7 gerilerken, çinko yatay seyretti.

Brent petrolde arz endişeleri fiyatları destekledi, doğal gazda iç dinamikler öne çıktı

Enerji piyasasında tamamlanan haftada, Hürmüz Boğazı kaynaklı arz endişeleri ve ABD-İran müzakerelerine ilişkin haber akışı fiyatlamalarda belirleyici oldu.

Boğaz'ın küresel petrol ve LNG taşımacılığı açısından kritik öneme sahip olması, piyasalarda arz güvenliği hassasiyetini canlı tuttu. Orta Doğu'daki jeopolitik risklerin küresel petrol arzında kesinti ihtimalini gündemde tutması, Brent petrol fiyatlarının diğer emtia gruplarına göre daha dirençli kalmasını sağladı.

OPEC+'ın üretim politikasına ilişkin beklentiler, ABD petrol stoklarındaki düşüş ve yaz aylarında talebin artabileceğine yönelik öngörüler petrol fiyatlarını destekledi. Hafta ortasında müzakere sürecinin yeniden başlayabileceğine dair açıklamalar fiyatlarda sınırlı bir gevşeme yaratsa da hafta genelinde arz kaygıları fiyatlamalardaki yüksek seyrin korunmasına neden oldu.

Bununla birlikte ABD'de ham petrol stoklarında düşüş görülmesi de petrol fiyatlarını destekleyen unsurlar arasında yer aldı. Buna karşın Çin talebine ilişkin soru işaretleri ve diplomatik temaslara yönelik haber akışı, Brent petroldeki yükselişi sınırladı.

ABD doğal gaz piyasasında ise petrol piyasasından farklı olarak iç dinamikler öne çıktı. Haftalık depolama miktarının beklentilerin altında kalmasına karşın, hava tahminlerinde soğutma talebinin önceki beklentilere göre zayıflayabileceğine işaret eden görünüm ve kar satışları fiyatlar üzerinde baskı oluşturdu.

Bununla birlikte haftalık bazda doğal gazın İngiliz termal birimi (MMBtu) cinsinden fiyatı yüzde 1,9 gerilerken, Brent petrolün varil fiyatı yüzde 0,7 arttı.

Tarım emtialarında arz beklentileri ve güçlü dolar fiyatları baskıladı

Tarım emtialarında ise ABD'de elverişli hava koşulları, yüksek rekolte beklentileri ve güçlü dolar endeksi fiyatlamalar üzerinde baskı oluşturan ana unsurlar oldu.

Tahıl grubunda ekim alanlarındaki hızlı ilerleme ve mevsim normallerine yakın seyreden yağışlar rekolte beklentilerini güçlendirirken, güçlenen dolar endeksinin ABD kaynaklı tahılları uluslararası alıcılar için pahalılaştırması ihracat rekabetçiliğini olumsuz etkiledi.

Mısır ve soyada ABD'de ekim ilerlemesinin beş yıllık ortalamaların üzerinde seyretmesi, arz tarafında rahatlama beklentilerini artırdı.

Buğdayda ise küresel arz görünümü ve Karadeniz Bölgesi'nden ihracat kapasitesine ilişkin beklentiler fiyatlamalar üzerinde baskısını sürdürdü.

Bu gelişmelerle Chicago Ticaret Borsası'nda kile başına fiyatlar mısırda yüzde 6,4, soya fasulyesinde yüzde 5,4, buğdayda yüzde 4,9 ve pirinçte yüzde 1,7 geriledi.

Kahve fiyatlarındaki sert gerileme dikkat çekti. Brezilya'da 2026-2027 dönemine ilişkin güçlü üretim beklentileri, küresel arz fazlası tahminleri ve üretici satışlarının artması kahve fiyatları üzerinde baskı oluşturdu.

ABD'de Intercontinental Exchange'te libre bazında fiyatlar kahvede yüzde 7,1 ve pamukta yüzde 2,9 düşerken, şekerde yüzde 0,4 artış görüldü. Kakaonun ton başına fiyatı da haftayı yüzde 4,6 düşüşle tamamladı.

Aynı gün, 1 yıl (364 gün) vadeli, 6 ayda bir kira ödemeli dolar cinsi kira sertifikasının doğrudan satışı yapılacak.

Ayrıca 4 yıl (1428 gün) vadeli, 6 ayda bir kupon ödemeli TÜFE'ye endeksli devlet tahvili yeniden ihraç edilecek.

Haftanın ilk işlem günü olan pazartesi günü endeks yüzde 0,30 yükselerek 13.703,96 puana çıktı. Gün içerisinde 13.922 puanın üzeri görülse de Orta Doğu'da artan gerilim nedeniyle kazanımların bir kısmı geri verildi. Özellikle bilişim hisseleri güçlü performans sergilerken, yatırımcıların odağında İran-İsrail-Lübnan hattındaki gelişmeler yer aldı.

Salı günü ise haftanın en güçlü yükselişi yaşandı. BIST 100 endeksi yüzde 3,62 değer kazanarak 14.200,20 puana ulaştı. Bankacılık ve teknoloji hisselerine gelen yoğun alımlar yükselişte belirleyici oldu. Küresel piyasalarda yapay zekâ temalı teknoloji şirketlerine yönelik iyimserlik ve risk iştahındaki artış, Türk hisse senetlerine de olumlu yansıdı.

Ancak çarşamba günü yön yeniden aşağı döndü. Endeks yüzde 1,65 gerileyerek 13.965,65 puana indi. Orta Doğu'da yeniden yükselen jeopolitik tansiyon ve İran ile ABD arasındaki karşılıklı açıklamalar yatırımcıların risk algısını olumsuz etkiledi. Petrol fiyatlarındaki yükseliş ve enflasyon endişeleri de satış baskısını artırdı.

Perşembe günü düşüş eğilimi devam etti. BIST 100 endeksi yüzde 0,67 kayıpla 13.872,25 puana geriledi. Küresel teknoloji hisselerinde yaşanan zayıflama ve ABD'de açıklanacak istihdam verileri öncesinde yatırımcıların temkinli davranması piyasalar üzerinde etkili oldu.

Haftanın son işlem gününde ise satışlar hız kazandı. BIST 100 endeksi yüzde 1,28 düşüşle 13.694,19 puana inerken, VİOP'ta BIST 30 endeksine dayalı yakın vadeli kontratlar da yüzde 2,04 değer kaybetti. ABD'de beklentilerin üzerinde gelen tarım dışı istihdam verisi, ABD Merkez Bankası'nın faiz indirimlerinde daha yavaş hareket edebileceği beklentisini güçlendirdi. Bu gelişme küresel risk iştahını azaltırken gelişmekte olan ülke piyasalarını da baskıladı.

Yurt içinde haftanın en önemli verisi mayıs ayı enflasyon rakamları oldu. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre TÜFE mayısta aylık yüzde 1,71, yıllık bazda yüzde 32,61 artış gösterdi. Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi ise aylık yüzde 2,75, yıllık bazda yüzde 28,93 yükseldi. Açıklanan veriler, enflasyondaki düşüş eğiliminin sürdüğüne işaret etti.

Borsa İstanbul'da hafta boyunca günlük işlem hacimleri yüksek seviyelerde gerçekleşti. Beş işlem gününde toplam işlem hacmi yaklaşık 1,48 trilyon liraya ulaşırken, yatırımcıların yoğun ilgisi devam etti.

Piyasaların gelecek haftaki gündeminde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın faiz kararı, sanayi üretimi verileri, cari denge rakamları ve TCMB Piyasa Katılımcıları Anketi yer alacak. Küresel tarafta ise Avrupa Merkez Bankası'nın faiz kararı, Çin enflasyon verileri ve ABD dış ticaret dengesi piyasaların yönü üzerinde belirleyici olacak.

İran lideri Ayetullah Ali Hamaney'in de hayatını kaybettiği saldırılardan sonraki ilk işlem günü olan 2 Mart'ta jeopolitik endişelerle Brent petrol varil fiyatı 82,37 dolara kadar yükseldi.

Savaşın ilk evresinde İran'ın misillemeleriyle Orta Doğu'daki enerji altyapısına yönelik risklerin artması ve Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrol sevkiyatına ilişkin belirsizlikler arz güvenliği endişelerini derinleştirdi. Bu gelişmelerin etkisiyle Brent petrol 6 Mart'ta 90 dolar bandını aşarken, haftayı 92,69 dolardan tamamladı. Böylece petrol fiyatları haftalık bazda yaklaşık yüzde 27,9 artışla Nisan 2020'den sonraki en hızlı yükselişini kaydetti.

Mart ayının ikinci haftasında fiyat dalgalanmaları daha da arttı. Brent petrolün varil fiyatı 9 Mart'ta 119,5 dolara kadar yükselerek son yılların en yüksek seviyelerini test ederken, stratejik petrol rezervlerine yönelik adımlar ve çatışmanın kısa sürede sona erebileceğine ilişkin açıklamaların etkisiyle sert geri çekilmeler yaşandı. Takip eden günde satış baskısının derinleştiği piyasalarda Brent petrolün varil fiyatı gün içinde 81,16 dolara kadar gerilese de Hürmüz Boğazı'na ilişkin güvenlik endişeleri düşüşü sınırladı. Brent petrol mart ayında 75 ila 119 dolar aralığında sert dalgalanmalar kaydetti.

ABD ile İran arasında 8 Nisan'da sağlanan iki haftalık geçici ateşkes kararı, petrol fiyatlarında sert düşüşü beraberinde getirdi. Brent petrolün varil fiyatı, önceki kapanışa göre yaklaşık yüzde 17,3 gerileyerek gün içinde 90,40 dolara kadar düştü. Ateşkese rağmen bölgedeki çatışma riskinin tamamen ortadan kalkmaması ve deniz taşımacılığına ilişkin belirsizlikler fiyatlarda yeniden yukarı yönlü hareketi destekledi.

Bu dönemde, devam eden müzakere çabalarına rağmen ABD ile İran'dan gelen karşılıklı sert açıklamalar bölgedeki gerilimin süreceği ve küresel petrol arzındaki daralmanın devam edeceği yönündeki beklentileri güçlendirdi. Brent petrolün varil fiyatı, ABD ve İran arasındaki müzakerelerin tıkanması ve ABD Başkanı Donald Trump'ın yeni askeri seçenekleri değerlendirdiğine dair haberlerin ardından 30 Nisan'da 126,41 dolara çıkarak savaşın başından beri en yüksek seviyesini test etti. Bu fiyat yaklaşık son 4 yılın en yüksek seviyesi olarak kayıtlara geçti.

Brent petrolün varil fiyatı, nisan ayı boyunca müzakere ve bölgesel gerilim haberleri arasında 86 ila 126 dolar aralığında keskin hareketlilik yaşadı.

Taraflar arasında Hürmüz Boğazı'na ilişkin gerilimin sürdüğü bir dönemde, 6 Mayıs'ta ABD'nin İran ile savaşı sona erdirmeye ve nükleer müzakereleri genişletmeye yönelik tek sayfalık bir mutabakat zaptı imzalamaya yakın olduğuna dair haber akışı, petrol fiyatlarında kısa süreli bir gevşemeye yol açtı ve Brent petrolün varil fiyatının 100 doların altına gerilemesini sağladı.

Diplomatik temaslara yönelik beklentilerin güçlenmesi fiyatlamalarda aşağı yönlü baskı oluştururken, müzakere sürecine ilişkin çelişkili açıklamalar ve sahadan gelen haber akışının netlik kazanmaması Brent petrolde dalgalı bir seyir oluşmasına neden oldu. Mayıs ayı boyunca fiyatlar 91 ila 115 dolar aralığında hareket etti.

Bölgede süregelen saldırılar ve Hürmüz Boğazı'ndaki güvenlik risklerinin tamamen ortadan kalkmaması petrol fiyatlarında kalıcı bir geri çekilmeyi sınırlıyor. Brent petrolün vadeli varil fiyatı, taraflar arasında anlaşma sağlanacağına ilişkin iyimserliğin korunmasıyla 27 Mayıs'tan bu yana yeniden 100 doların altındaki seviyelerde yön arayışına girdi.

Brent petrolün varil fiyatı bu haftanın son işlem günü olan 5 Haziran'daki 93,09 dolarlık kapanış seviyesiyle saldırı öncesine kıyasla yüzde 28,4'lük artış kaydetti.

Mevcut tabloda petrol piyasasının haber akışına yüksek duyarlılığını korurken, jeopolitik risk priminin tamamen silinmediği görülüyor. Çatışmanın seyri ve diplomatik gelişmelerin ise fiyatlamalar üzerinde belirleyici olması bekleniyor.

İran'ın ABD ve İsrail saldırılarına misilleme olarak Hürmüz Boğazı'nda ticari gemi trafiğini büyük ölçüde durdurması nedeniyle küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin yüzde 20'si, gübre ticaretinin yüzde 30'u, üre arzının yaklaşık yüzde 40'ı, kükürt arzının yüzde 50'si ve fosfat tedarikinin yüzde 30'u bu aksaklıktan etkilendi.

7 Haziran'da savaşın 100'üncü gününe girilirken, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Fatih Birol'a göre özellikle petrol ve petrol ürünlerindeki arz şoku, 'tarihteki en büyük enerji krizine' yol açtı.

IEA verilerine göre, dünyanın günlük petrol tüketimi nisanda 104 milyon varil seviyesinde gerçekleşti ancak petrol arzı 95,1 milyon varilde kaldı. Hürmüz Boğazı'nda akışın durma noktasına gelmesiyle Körfez'deki petrol üreticilerinin savaş öncesine göre günlük kaybı 14,4 milyon varile ulaştı.

Arz sıkışıklığı nedeniyle Brent petrolün varil fiyatı halihazırda savaş öncesi seviyenin yüzde 30, Avrupa gaz fiyatları ise yüzde 50 üzerinde seyrediyor.

Dünya Deniz Taşımacılığı Konseyi verilerine göre, gemi yakıt maliyetleri de bu dönemde yüzde 59 artış gösterdi. Küresel taşımacılık ağındaki aksaklıklar ve yükselen yakıt maliyetleri tedarik zinciri üzerinde giderek daha fazla baskı oluşturuyor.

Fiyatlardaki ani artış, Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilerin mahsur kalması nedeniyle küresel filonun daralması ve nakliye maliyetlerinin yükselmesi ve birçok ülkenin ihracat ve ithalat dengesinin bozulması, daha yüksek enflasyon beklentilerini güçlendirdi.

Arz kısıtına bağlı olarak tüketim zayıflaması ve şirketlerin de girdi maliyetlerini artırması, küresel ekonomi ve ticarete yönelik büyüme tahminlerin de aşağı yönlü keskin revizyonlara neden oldu.

Büyümede en az 700 milyar dolarlık potansiyel kayıp

AA muhabirinin Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü'nün (OECD) Ekonomik Görünüm Raporu'ndan derlediği bilgilere göre, savaşa ilişkin gelişmeler ve savaşın süresi, küresel ekonomik büyüme için belirleyici olacak. Savaşın nispeten kısa sürmesi halinde küresel ekonomik büyümenin 2025'teki yüzde 3,4 seviyesinden bu yıl yüzde 2,8'e düşeceği ve 2027'de yeniden yüzde 3,1 seviyesine yükseleceği öngörülüyor.

Dünya ekonomisinin halihazırda yaklaşık 118 trilyon dolar büyüklüğünde olduğu dikkate alındığında, büyümenin 0,6 puan zayıflaması küresel ekonomi açısından en az 700 milyar dolarlık potansiyel kayıp anlamına geliyor.

Ancak savaş ve ticaret akışındaki aksaklıkların daha uzun sürmesi halinde dünya ekonomisindeki büyüme bu yıl yüzde 2,1 ve 2027'de yüzde 1,8 seviyesine kadar zayıflayabilir.

Petrol stokları gelecek 2 ayda daha fazla azalabilir

Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch Ratings ise savaşın tetiklediği petrol krizi nedeniyle bu yıla ilişkin küresel ekonomik büyüme tahminini 0,2 puan aşağı çekerek yüzde 2,4'e indirdi. Ancak petrol şokunun küresel ekonomik aktivite üzerindeki etkisi, yapay zekayla bağlantılı teknoloji yatırımlarındaki beklenenden güçlü ivme sayesinde kısmen dengeleniyor. Bu durum da dünya ticaretindeki büyümeyi ve Asya ülkelerinin ihracatını destekliyor.

Fitch Ratings, ticaretin 14 haftadır durma noktasında olduğu Hürmüz Boğazı'nın temmuza kadar yeniden açılmayacağını öngörüyor.

Boğazdan akışın kısa sürede normale dönemeyeceği göz önünde bulundurulduğunda, petrol piyasalarının gelecek 2 ayda stokların azalması nedeniyle daha da sıkılaşması bekleniyor.

Ticaret büyümesinde yavaşlama

OECD, küresel ticaretteki büyümenin de 2025'teki yüzde 5 seviyesinden bu yıl yüzde 3,1'e ve 2027'de yüzde 2,9'a düşeceğini öngörüyor. Bu yıl özellikle Körfez ekonomileriyle yapılan ticaretteki keskin düşüşün yanı sıra artan enerji ve taşımacılık maliyetlerinin etkisiyle ticaretteki toplam büyümenin yılın ikinci ve üçüncü çeyreğinde zayıflaması bekleniyor.

Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) verilerine göre, 2025'te yüzde 4,6 büyüyen küresel ticarette bu oranın bu yıl yüzde 1,9'a ve 2027'de yüzde 2,6'ya düşeceği tahmin ediliyor. Enerji şokunun etkisi ağır olmasına rağmen yapay zekayla bağlantılı ürünlerdeki güçlü talep artışı zayıflamayı kısmen dengeliyor.

Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Kuruluşu (UNCTAD), küresel ekonomik büyümenin bu yıl yüzde 2,6 seviyesine yavaşlayacağını tahmin ederken, dünya ekonomisinin daha kırılgan bir döneme ilerlediği uyarısında bulundu.

Gelişmekte olan petrol ithalatçısı ülkelere 20 milyar dolar ek fatura

UNCTAD'a göre, özellikle petrol ithalatına bağımlı gelişmekte olan ülkeler için ekonomik zorluklar giderek ağırlaşıyor. Ekonomik zorluklar karşısında kırılgan durumda olan 75 ülkeden 65'i net petrol ithalatçısı ve bu ülkelerde bir milyar insan bulunuyor. Bu nüfusun yüzde 30'undan fazlası günlük 3 doların altında bir gelirle yaşıyor.

Ancak mevcut ithalat seviyeleri dikkate alındığında, petrol fiyatındaki artışın ithal yakıta bağımlı bu ekonomilerin yıllık ithalat faturalarına 20 milyar dolardan fazla ek yük getirebileceği hesaplanıyor.

Trump dönemi yetkilileri, büyük bankaların olası zararlara karşı tampon olarak tutmaları gereken sermaye miktarını gevşetmek, denetim kapsamını daraltmak ve geleneksel kredi kuruluşlarının özel kredi devleriyle daha iyi rekabet edebilmeleri için bir yol haritası çizmek dahil, Wall Street kredi kuruluşlarına yönelik kuralları gevşetmek için değişiklikler yaptı.

Barr, daha zayıf sermaye kuralları, likidite gereklilikleri ve denetimin bankaların stres riskini artırabileceği konusunda uyarıda bulundu.

Barr, 'Uygun banka düzenlemesi ve denetimini sağlamak bir denge meselesidir. Bankaların, kredileri ekonomideki inovasyonu ve hedefleri destekleyebilmesi için büyüme alanına ihtiyacı vardır. Aynı zamanda, uzun yıllara dayanan deneyimler, uygun önlemler alınmadığında, daha yüksek kâr elde etmek için inovasyona yönelen bankaların aşırı risk alabileceğini göstermiştir' dedi.

Barr, bankalar zor duruma düştüğünde, çöküşlerinin işletmeleri ve hane halklarını tehdit ettiğini ve ekonomiyi riske atabileceğini kaydetti. Barr, bankacılık denetim kurumlarına, kırılganlıkları azaltmak için adımlar atmalarını tavsiye etti.

Barr, 'Sağlam sermaye ve istikrarlı finansman kaynakları ile hem bireysel bankalar hem de bankacılık sistemi bir bütün olarak, beklenmedik kayıplar gibi çok çeşitli şokları absorbe edebilir ve aynı zamanda kredi vermeye devam edebilir' dedi.

Buna göre, ülkenin döviz rezervleri, mayıs sonunda, bir önceki aya göre 31,7 milyar dolar artarak 3 trilyon 442 milyar dolara çıktı.

Rezervlerin değeri, nisana kıyasla yüzde 0,93 artış kaydetti.

Kurumdan yapılan açıklamada, mayısta ABD doları endeksinin yükseldiği, küresel finansal varlıkların fiyatlarının genel olarak arttığı, döviz rezervlerindeki artışın, takas işlemleri ile varlık fiyatlarındaki değişimin bileşik etkisinden kaynaklandığı belirtildi.