Karahan gelişmelerin enflasyon görünümünde oluşturabileceği riskler sebebiyle Mart ve Nisan'da politika duruşunu sıkı tuttuklarını belirtti. Karahan enflasyon görünümünde belirgin ve kalıcı bir bozulma olması durumunda para politikası duruşunun sıkılaştırılacağı mesajını verdi.

TCMB Başkanı konuşmasında, Lirada istikrarın maliyet baskılarını sınırladığını ifade etti.

'Enflasyon üzerinde arz yönlü baskılar öne çıktı'

2026 yılına dair yurt içi makroekonomik gelişmelere değinen Karahan yıllık tüketici enflasyonunun mart ayında yüzde 30,9 olarak gerçekleştiğini, bu dönemde öne çıkan gıda fiyatları üzerinde hava koşullarının ve ramazan ayına özgü faktörlerin etkilerinin hissedildiğini belirterek 'Kira ve eğitim kalemlerinde azalan katılık ise dezenflasyonu destekledi. Bunun yanı sıra, söz konusu dönemde yönetilen/yönlendirilen fiyat ve maktu vergi güncellemeleri, geçmiş yıllara kıyasla daha düşük bir oranda gerçekleşerek dezenflasyon sürecini destekleyen diğer bir faktör oldu.

Diğer taraftan, ilk çeyrekte talep göstergeleri iktisadi faaliyette yavaşlamaya işaret ederken, jeopolitik gelişmelerle birlikte enflasyon üzerinde arz yönlü baskılar öne çıktı. Nitekim, başta enerji olmak üzere emtia fiyatlarındaki önemli yükseliş taşımacılık maliyetlerinde artışa neden oldu. Eşel mobil uygulamasının başlatılması ise ham petrol fiyatlarındaki artışların yurt içi tüketici enflasyonuna yansımasını önemli ölçüde sınırladı. Türk lirasının bu dönemde istikrarlı bir seyir izlemesi maliyet baskılarını sınırlayan bir diğer unsur oldu.' değerlendirmesini yaptı.

'Zamanlı bir şekilde tedbirler aldık'

Jeopolitik gelişmelerin enflasyon görünümü üzerinde oluşturabileceği riskleri sınırlamak amacıyla zamanlı bir şekilde tedbirler aldıklarını belirten Karahan 'Bu kapsamda, 2 Mart itibarıyla bir hafta vadeli repo ihalelerine ara vererek ağırlıklı ortalama fonlama maliyetinin yüzde 40'ta oluşmasını sağladık. Ayrıca, döviz piyasasının sağlıklı çalışması, döviz kurlarında gözlenebilecek oynaklıkların engellenmesi ve döviz likiditesinin dengelenmesi amacıyla Türk lirası uzlaşmalı vadeli döviz satım işlemlerine başladık. İvedilikle attığımız bu adımlar, piyasa oynaklıklarının sınırlı kalmasında etkili oldu.

Devam eden süreçte gelişmelerin enflasyon görünümü üzerinde oluşturabileceği riskleri sınırlamak amacıyla sıkı politika duruşumuzu koruyarak mart ve nisan aylarında politika faizini sabit tuttuk.' değerlendirmesini yaptı.

Karahan para politikası kararlarını enflasyon görünümü odaklı, toplantı bazlı ve ihtiyatlı bir yaklaşımla almaya devam ettiklerini belirterek 'Son dönem jeopolitik gelişmelerin de etkisiyle, enflasyon görünümünde belirgin ve kalıcı bir bozulma olması durumunda para politikası duruşumuzu sıkılaştıracağız.' ifadelerini kullandı.

Yıllar süren bir hukuki süreçten sonra, Ocak 2024'te avukatı Kevin Probst ile sigorta şirketi Nippon arasında anlaşma sağlandı. Dela Torre tahliye belgesini imzaladı, dava kapatıldı.

Sonra Dela Torre fikrini değiştirdi. Avukatına ulaşıp davayı yeniden açmak istediğini söyledi. Probst nazikçe açıkladı: Tahliye imzalanmıştı, dava kapanmıştı, geri dönüş yoktu.

İşte burada Dela Torre bir karar verdi. Avukatının cevabını ChatGPT'ye yükledi ve sordu: "Bana gaslighting yapılıyor mu?"

ChatGPT cevap verdi. Ama sıradan bir cevap değildi. "Avukatının sözleri seninle duygusal manipülasyon. Bu gaslighting'dir."

Dela Torre o anda kararını verdi. Avukatını kovdu.

44 Sahte Dilekçe

Avukatsız kalan Dela Torre için ChatGPT artık "yardımcı" değil — yeni avukatıydı.

22 Ocak 2025'te ChatGPT'nin yardımıyla mahkemeye dilekçe gönderdi: Davayı yeniden açmak istiyordu. 13 Şubat 2025'te yargıç reddetti.

Dela Torre durmadı. ChatGPT ile beraber 21 motion, 1 mahkeme celbi, 8 ihbar ve beyan hazırladı. Sonra tamamen yeni bir dava açtı. Toplam 44 dilekçe.

Ama bir sorun vardı.

Dilekçelerin içindeki içtihatlar gerçek değildi. Hayali davalar. Var olmayan kararlar. Birinde "Carr v. Gateway, Inc. 9" diye bir karar atıfta bulunuluyordu — böyle bir karar yok. Sadece Dela Torre'nin dilekçelerinde ve "ChatGPT'nin zihninde" mevcut.

Sigorta şirketi Nippon Life Insurance Company of America bu dilekçelere cevap vermek için 300.000 dolar harcadı. Sonra dava açtı. Ama Dela Torre'ye değil — OpenAI'a.

5 Mart 2026'da Chicago federal mahkemesinde dava kayda alındı: 300.000 dolar tazminat + 10 milyon dolar cezai tazminat. Toplam 10,3 milyon dolar. Suçlama tek cümleyle: "ChatGPT lisanssız avukatlık yapıyor."

ChatGPT'nin reklam dünyasını nasıl değiştirdiğini anlattık: ChatGPT'ye Reklam Geldi — Sırada Ne Var?

Avukat ChatGPT'ye Güvendi, Mesleğini Kaybetti

Dela Torre yalnız değil. Aynı dönemde Nebraska'da Greg Lake adlı bir avukat boşanma davasında 63 alıntılı bir dilekçe yazdı. 57'sinin sorunu vardı. 20'si tamamen uydurmaydı.

Şubat 2026'da yüksek mahkemede oturuma çıktı. Yargıçlar 37 saniye sonra durdurdu.

"Bu hatalar nasıl oldu?"

"10. evlilik yıl dönümümdü, uçaktayken bilgisayarım bozuldu, yanlış sürümü yükledim."

Yargıç doğrudan sordu: "Salondaki fil burada. Yapay zeka kullandın mı?"

Lake hayır dedi. Yargıçlar inanmadı. 15 Nisan 2026'da Nebraska Yüksek Mahkemesi onu süresiz olarak meslekten men etti. Amerikan hukuk tarihinde yapay zeka hatası nedeniyle verilen en sert cezaydı.

Sonradan affidavit gönderdi: "Evet, kullandım. Mahkemeye karşı dürüst olmamak ağır bir hataydı."

Geç kalmıştı.

"Bir Günde 10 Mahkemeden 10 Vaka"

Damien Charlotin, HEC Paris'te araştırmacı. Mahkemelerde yapay zeka halüsinasyonu vakalarını veritabanında topluyor.

Şu anda 1.200'den fazla vaka takip ediyor. 800'ü ABD mahkemelerinden. "Hız öyle bir noktaya geldi ki" diyor Charlotin, "bir günde 10 mahkemeden 10 ayrı vaka geliyor."

Oregon eyaleti formül üretti: Sahte alıntı başına 500 dolar, sahte tırnak başına 1.000 dolar. Couvrette v. Wisnovsky davasında 100.000 dolar üzerinde ceza verildi, dava düştü.

2026 ilk üç ayında ABD mahkemeleri sahte alıntılar için en az 145.000 dolar ceza kesti. Ve bu rakam katlanarak büyüyor.

Neden ChatGPT Yalan Söylüyor?

Mesele basit: ChatGPT bilmiyor. Tahmin ediyor.

Yapay zeka, eğitildiği milyonlarca metinden örüntüler öğrenir. Sen ona "Şu konuda bir mahkeme kararı bul" dediğinde, gerçek bir veritabanından çekmiyor. Mahkeme kararının nasıl görünmesi gerektiğini biliyor — taraf isimleri, dava numarası, alıntı formatı — ve makul görünen bir tane uyduruyor.

Sonuç: Çok inandırıcı, ama tamamen kurgu.

Stanford Hukuk Fakültesi araştırmacıları Nippon-OpenAI davası hakkında çarpıcı bir analiz yayınladı. "Bu sadece bir halüsinasyon problemi değil" diyor analiz. "Bu bir tasarım problemi. ChatGPT, Dela Torre'nin avukatının tavsiyesinin yanlış olduğunu söylediği anda, sadece bilgi vermenin sınırını geçti — ona avukatlık yaptı."

Yapay zekanın tehlikelerini anlattık: Yapay Zeka Kafesten Kaçtı — Sonra E-posta Attı

Türkiye'de Durum Ne?

Türkiye'de henüz Dela Torre veya Greg Lake gibi vaka yok. Ama yapay zeka avukatlık alanına hızla giriyor.

Apilex, YasalZeka, Lawyer Team — Türk hukuk yapay zeka platformları aktif kullanılıyor. Apilex'in fiyatı 6 ay 25.000 TL, yıllık 40.000 TL. Bu platformlar ChatGPT'den farklı: Sadece Türk hukuk veritabanları üzerinde eğitilmiş, halüsinasyon riski daha düşük.

Ama Türk avukatları da ChatGPT kullanıyor. Birçok genç avukat dilekçe taslağı, mevzuat araştırması, emsal karar bulma için ChatGPT'ye danışıyor. Şu an bu kullanım Türk mahkemelerinde fark edilmiyor — çünkü bizim sistemde detaylı içtihat doğrulaması ABD'deki kadar sıkı değil.

Hukuk akademisyenleri uyarıyor: "Türkiye'de olsa fark edilmezdi" varsayımı tehlikeli. Yargıtay denetiminde hayali bir karar yer alırsa sonuçları ağır olacak. Türkiye Barolar Birliği henüz resmi bir yapay zeka kuralı yayınlamadı, ama gündemine almak zorunda kalacak.

Peki Sen Ne Yapmalısın?

Bu hikaye sadece avukatlarla ilgili değil.

Aynı tehlike sağlık tavsiyesi alırken, finansal kararlar verirken, çocuğunun ödevini yaparken de var. ChatGPT inandırıcı bir cevap üretebiliyor. Ama o cevabın gerçek olup olmadığını sen kontrol etmek zorundasın.

Üç kural:

Birincisi, ChatGPT'nin verdiği her spesifik bilgiyi — tarihler, isimler, sayılar, alıntılar — bağımsız bir kaynaktan doğrula. Resmi kurum sitesi, güvenilir haber kaynağı, hukuki veritabanı.

İkincisi, hayati kararlar için ChatGPT son söz olamaz. Sağlık konusunda doktora git. Hukuk konusunda avukata. Para konusunda mali müşavire. ChatGPT taslak çıkarmak için iyi, karar vermek için değil.

Üçüncüsü, ChatGPT sana "kesin", "garantili", "yüzde yüz" diyorsa daha şüpheci ol. Yapay zeka emin olmaması gerektiğini bilmiyor. En kötü yalanları en kendinden emin tonla söylüyor.

Graciela Dela Torre bunu öğrendi. 10,3 milyon dolarlık dava gibi büyük bir bedeli olan bir ders.

Yapay zeka dünyasındaki son gelişmeler için: Finans Gundem Yapay Zeka

ChatGPT'nin gizli yüzünü anlattık: ChatGPT Hafızanı Çalıyor — Bilim Kanıtladı

⚠️ Yasal Uyarı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır.

Açılışta konuşan Yılmaz, küresel ekonominin, belirsizliklerin arttığı bir dönemden geçtiğine, jeopolitik gerilimlerin birçok bölgede yoğunlaştığına dikkati çekti.

İran ile İsrail arasındaki gerilimin tırmanma riski ve ABD'nin sürece dahil olmasının zaten kırılgan olan ortam üzerinde ilave baskı oluşturduğuna işaret eden Yılmaz, bu gelişmelerin enerji piyasalarını, ticaret yollarını ve küresel finansal koşulları doğrudan etkilediğini söyledi.

Yılmaz, bu parçalanmış küresel ortamda dayanıklılık, öngörülebilirlik ve üretim kapasitesinin küresel yatırımların yönünü belirleyen temel unsurlar haline geldiğini vurgulayarak, şunları kaydetti:

'Türkiye bu ortamda güven ve disiplinle yol almaktadır. Bölgemizdeki gelişmelerin ekonomimiz üzerindeki muhtemel etkilerini sınırlamak ve piyasaların düzenli ve sağlıklı işleyişini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri hayata geçiriyoruz. Makro ekonomik istikrarı korurken üretim altyapımızı güçlendirmeye ve dayanıklı büyüme patikamızı sürdürmeye devam ediyoruz. Bugün Türkiye yatırım ve sanayi faaliyetleri açısından istikrarlı, öngörülebilir ve güvenilir bir ortak olarak öne çıkmaktadır. Güçlü sanayi altyapısı, gelişmiş lojistik kabiliyetleri ve küresel değer zincirlerine derin entegrasyonuyla ülkemiz yatırımcılar için rekabetçi ve köklü bir ekosistem sunmaktadır. Avrupa, Asya ve Orta Doğu'nun kesişim noktasında bulunan stratejik coğrafi konumumuz küresel tedarik zincirlerinin yeniden şekillendiği bu dönemde önemli bir avantaj sağlamaktadır. Türkiye, üretim, ticaret ve dağıtım alanlarında giderek merkezi bir üs haline gelmektedir. Bu kapsamda, ülkemizin rekabet gücünü artırmak ve yatırım ortamını güçlendirmek amacıyla yeni hukuki, idari, mali ve kurumsal düzenlemeleri hayata geçiriyoruz.'

Endeks, günün ilk yarısında en düşük 14.423,88 puanı, en yüksek 14.595,96 puanı gördü.

Günün ilk yarısında yükseliş eğiliminde hareket eden BIST 100 endeksi, saat 13.00 itibarıyla önceki kapanışa göre 157,07 puan ve yüzde 1,09 artışla 14.566,14 puana çıktı.

Toplam işlem hacmi 86,4 milyar lira oldu. Bankacılık endeksi yüzde 0,28, holding endeksi ise yüzde 0,45 değer kazandı. Sektör endekslerinden en çok yükselen yüzde 3,11 ile metal eşya makine, en fazla kaybeden ise yüzde 2,2 ile finansal kiralama faktoring oldu.

Günün ilk yarısında teknoloji endeksi yüzde 4,14, sanayi endeksi yüzde 1,34 ve hizmetler endeksi yüzde 0,47 değer kazanırken, mali endeks yüzde 0,04 değer kaybetti.

Önceki kapanışa kıyasla günün ilk yarısında BIST 100 endeksine dahil hisselerden 65'i yükselirken 31'i düştü, 4 tanesi yatay seyretti. En çok işlem gören hisse senetleri Astor Enerji, Sasa Polyester, ASELSAN, Kontrolmatik Teknoloji Enerji ve Mühendislik ile Türk Hava Yolları oldu.

Küresel piyasalar, ABD Başkanı Donald Trump'ın hafta sonu İran'la müzakereleri askıya aldığını açıklamasına rağmen İran'ın uzlaşmacı bir teklif sunduğuna yönelik haber akışıyla pozitif bir seyir izliyor.

Analistler, günün geri kalanında Orta Doğu'daki gelişmelere ilişkin haber akışının yanı sıra ABD'de Dallas Fed imalat sanayi endeksinin takip edileceğini belirterek, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 14.600 ve 14.700 puanın direnç, 14.500 ve 14.400 puanın destek konumunda olduğunu ifade etti.

Altının ons fiyatı 4 bin 700 dolar

Borsa İstanbul Tahvil ve Bono Piyasası Kesin Alım Satım Pazarı'nda işlem gören gösterge kağıdı 15 Mart 2028 vadeli tahvilin bugün valörlü işlemlerinin saat 13.00 itibarıyla basit getirisi yüzde 36,49, bileşik getirisi yüzde 39,82 seviyesinde gerçekleşti.

Uluslararası piyasalarda saat 13.00 itibarıyla avro/dolar paritesi 1,1740, sterlin/dolar paritesi 1,3550 ve dolar/yen paritesi 159,2 düzeyinde seyrediyor.

İstanbul serbest piyasada dolar 45,0320 liradan, avro 52,9230 liradan satılıyor.

Uluslararası piyasalarda altının onsu yüzde 0,1 azalışla 4 bin 700 dolardan, Londra Brent tipi ham petrolün varili ise yüzde 1,4 artışla 101,5 dolardan işlem görüyor.

Toplantıda gazetecilerin sorularını yanıtlayan Şimşek, 'Tek haneli enflasyon, programın özünü oluşturmaya devam ediyor' dedi. Ekonomik programa yönelik 'güçlü siyasi sahiplenme' olduğunu belirten Şimşek, Türkiye'nin imalat değer zincirinde yukarıya tırmandığını, yatırımlar açısından artık düşük ücretli bir imalat merkezi olmadığını belirtti. Şimşek, 'İran savaşı, Türkiye'nin kritik bir enerji merkezi olarak konumunu güçlendiriyor' dedi.

Şimşek, toplantıda gerçekleştirdiği sunumda da teşviklerle Türkiye'nin Singapur, Hong Kong ve Hollanda gibi ülkelerle rekabetçi bir ticaret merkezi olarak uyumlanmasının amaçlandığını söyledi. Şimşek, program kapsamında, transit ticarette kurumlar vergisinin İstanbul Finans Merkezi'nde sıfırlanacağını, finans merkezi dışında da bu oranın yüzde 5 olacağını anlattı.

Programın Türk ihracatçılarını daha rekabetçi hale getirmeyi ve doğrudan yabancı yatırım çekmeyi amaçladığını belirten Şimşek, bu kapsamda hali hazırda yüzde 25 olan kurumlar vergisinin ihracatçılar için yüzde 14, imalatçı ihracatçılar için ise yüzde 9 olarak uygulanacağını kaydetti. Şimşek, 'İmalat sektörüne doğrudan yabancı yatırımları çekmek için bu radikal adımları atıyoruz' dedi.

Pakette yer alan düzenlemelerden bir diğeri de küresel şirketlerin bölgesel yönetim merkezlerini Türkiye'ye taşımalarını teşvik etmeyi amaçlayan 20 yıllık kurumlar vergisi muafiyeti. Gelirin yüzde 80'inin yurtdışından sağlanması halinde bu merkezlerde çalışanlara asgari ücretin 4 katına kadar verginin sıfırlanacağını da söyledi.

Şimşek, yurt dışında yaşayan ve son 3 yılda Türkiye'de vergi mükellefi olmayan kişilerin Türkiye'ye gelmeleri halinde 20 yıl boyunca yurt dışı kaynaklı gelir ve kazançları için Türkiye'de vergi alınmayacağını belirtirken, bu kişilerin eğer varsa yalnızca ülke içi gelirlerinin vergilendirileceğini, veraset yoluyla intikal vergisinin yüzde 1 olarak uygulanacağını ifade etti. Şimşek, yurtdışı varlıkların ekonomiye kazandırılmasına yönelik adımların da atılacağını kaydetti.

Programın temel amacının Avrupa, Orta Doğu, Kuzey Afrika ve Orta Asya'nın finans kapısı yapmak olduğunu anlatan Şimşek, atılan adımların bir teşvik paketi değil, bir ekonomik konumlandırma stratejisi olduğunu söyledi.

Bakan Şimşek, teşviklerle ilgili düzenlemelerin önümüzdeki günlerde TBMM'ye sunulacağını belirtirken, uygulanacak vergi oranlarıyla ilgili olarak da Cumhurbaşkanı'na yetki verileceğini söyledi.

Alman pazar araştırma şirketi GfK ile Nuremberg Piyasa Kararları Enstitüsü (NIM) verilerine göre, Tüketici Güven Endeksi mayıs ayı için 5,2 puan düşerek eksi 33,3 seviyesine geriledi. Bu veri, Şubat 2023'ten bu yana en düşük seviye olarak kaydedildi. Artan enflasyon ve enerji maliyetleri, tüketicilerin gelir beklentilerini zayıflatırken, harcama eğiliminde de gerilemeye neden oldu.

İran kaynaklı jeopolitik gerilimlerin enerji fiyatlarını yukarı çekmesiyle Almanya'da enflasyon mart ayında yüzde 1,9'dan yüzde 2,7'ye yükseldi. Bu gelişmeler ekonomik beklentileri de olumsuz etkilerken, tüketicilerin büyük harcamalar konusunda temkinli davrandığı görülüyor.

Benzer şekilde iş dünyasında da belirsizlik artıyor. Ifo İş Ortamı Endeksi nisan ayında 1,9 puan gerileyerek 84,4 seviyesine düştü ve Kovid-19 döneminden bu yana en düşük değerine indi. Uzmanlar, Orta Doğu'daki gerilim ve enerji arzına yönelik risklerin ekonomik toparlanma beklentilerini zayıflattığını belirtiyor.

Öte yandan, konut piyasasında kira baskısı sürüyor. Alman Ekonomi Enstitüsü'nün (IW Köln) verilerine göre, yılın ilk çeyreğinde yeni kira sözleşmeleri yıllık bazda yüzde 3,5 artarken, konut satış fiyatları yalnızca yüzde 0,1 yükselerek yatay kaldı.

Kiralardaki en sert yükselişin büyükşehir merkezlerinden ziyade banliyölerde yaşanması öne çıktı. Metropollerin çevresindeki yerleşim birimlerinde kira artışları yıllık yüzde 4,2 ile rekor seviyeye ulaştı. Şehir merkezlerindeki yüksek fiyatlar nedeniyle bu bölgelere yönelen talep, kiraları yukarı çekiyor.

Konut arzındaki yetersizlik de sorunun derinleşmesine neden oluyor. Almanya'da konut piyasasındaki baskının hafiflemesi için yaklaşık 700 bin yeni konuta ihtiyaç duyulduğu belirtilirken, artan maliyetler ve yüksek faizler yeni konut üretimini sınırlıyor.

Başkent Berlin'de kiraların 2010'dan bu yana yüzde 110'dan fazla artması dikkat çekerken, büyükşehirlerde yaşayan ailelerin konut ve ısınma giderlerinin aylık gelirlerinin yarısını aşması sosyal baskıyı artırıyor.

Analistler, jeopolitik risklerin devam etmesi halinde hem tüketici güvenindeki zayıflığın hem de konut piyasasındaki baskının kısa vadede sürebileceği uyarısında bulunuyor.

İhracat Talep Endeksi, Mart 2026'da aylık bazda yüzde 0,9 ve bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 0,1 azalışla 98,8 seviyesine indi. Yılbaşına göre değişim ise yüzde 2,0 gerileme olarak gerçekleşti. TİM, işsizlik, enflasyon ve sanayi üretiminde kısmi iyileşmeler kaydedilmesine karşın iş güveni ve tüketici güvenindeki gerilemeler nedeniyle endeksin uzun dönem ortalamasının altına düştüğünü bildirdi.

Pazar Dayanıklılık Endeksi ise daha belirgin bir düşüş kaydetti. Endeks, Mart 2026'da aylık bazda yüzde 3,1, yıllık bazda yüzde 1,4 gerileyerek 96,6 seviyesine indi; yılbaşına göre düşüş yüzde 2,9 oldu. TİM, küresel jeopolitik risklerdeki önemli artış ve ihracat talep endeksinin uzun vadeli ortalamasının altına gerilemesinin ihraç pazarları genelinde dayanıklılığı olumsuz etkilediğini açıkladı.

Sektör bazında İhracat Talep Endeksi incelendiğinde, Gemi, Yat ve Hizmetleri sektörü yılbaşına göre yüzde 9,4 ile en sert gerilemeyi yaşarken, Savunma ve Havacılık yüzde 4,0, Elektrik ve Elektronik ile Kuru Meyve ve Mamulleri sektörleri yüzde 2,5 ve yüzde 2,3 oranında geriledi. Öte yandan Halı sektörü 100,4 seviyesiyle uzun dönem ortalamasının üzerindeki sınırlı sayıdaki sektörlerden biri olurken, Hububat, Bakliyat ve Yağlı Tohumlar ile Tütün sektörleri de sırasıyla 100,1 değerini korudu.

Pazar Dayanıklılık Endeksi'nde ise en sert düşüşler Halı (aylık yüzde 6,7), Savunma ve Havacılık (aylık yüzde 6,6) ile Çimento, Cam ve Seramik Toprak Ürünleri (aylık yüzde 5,2) sektörlerinde görüldü. Bu endekste hiçbir sektör 100 seviyesinin üzerinde yer almadı; en yüksek değere Fındık ve Mamulleri (98,2) ulaştı.

Seçilmiş ülkeler için İhracat Talep Endeksi'nde İspanya 101,0 ile en yüksek değere ulaşırken, Kolombiya 100,8 ve Çin 100,7 ile öne çıktı. Tayland 98,4 ile en düşük seviyedeki ülke oldu. Pazar Dayanıklılık Endeksi'nde ise Çin 102,0 ve Almanya 101,8 ile 100 eşiğinin üzerinde kaldı; Polonya 96,3 ile en düşük değeri kaydeden ülke olurken ABD ve Hollanda 97,6 seviyesinde yer aldı.

Citi, 2026 yılının geri kalanı için ortalama Brent petrol fiyat tahminlerini yukarı yönlü güncelledi. Banka, Hürmüz Boğazı'ndaki akış kesintilerinin Haziran ayı sonuna kadar devam etmesi durumunda fiyatların varil başına 150 dolar seviyesine ulaşabileceği uyarısında bulundu.

Banka, 2026 yılı için temel senaryo kapsamında ortalama Brent petrol fiyat tahminlerini ikinci çeyrek için 110 dolar, üçüncü çeyrek için 95 dolar ve dördüncü çeyrek için 80 dolar seviyesine yükseltti.

Dolar/TL, güne yükselişle başlamasının ardından 45,0300 seviyesinden işlem görüyor.

Cuma günü yatay seyreden dolar/TL, günü önceki kapanışın hemen üzerinde 44,9980'den tamamladı. Dolar/TL, saat 09.35 itibarıyla yüzde 0,1 artışla 45,0300'dan işlem görüyor. Aynı dakikalarda avro/TL yüzde 0,1 yükselişle 52,8130'dan, sterlin/TL ise önceki kapanışın hemen altında 60,9670'den satılıyor.

Dolar endeksi, yatay seyirle 98,5 seviyesinde seyrediyor.

ABD Başkanı Donald Trump'ın hafta sonu İran'la müzakereleri askıya aldığını açıklamasına rağmen, İran'ın uzlaşmacı bir teklif sunduğuna yönelik haber akışı dolar endeksindeki yükselişi engelliyor.

Bu hafta Orta Doğu'daki gerilimlerin gölgesinde gözler ABD Merkez Bankasının (Fed) faiz kararına çevrilirken, Bankanın politika faizini sabit bırakacağına kesin gözüyle bakılmasına karşın Fed Başkanı Jerome Powell'ın sözle yönlendirmelerinin varlık fiyatlarının yönü üzerinde belirleyici olması bekleniyor.

Analistler, bugün yurt içinde veri gündeminin sakin olduğunu, yurt dışında ise ABD'de Dallas Fed imalat sanayi endeksinin takip edileceğini belirtti.

Cuma günü alış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, günü yüzde 0,51 değer kazanarak 14.409,07 puandan tamamladı.

Endeks, bugün açılışta önceki kapanışa göre 37,22 puan ve yüzde 0,26 artışla 14.446,29 puana çıktı. Bankacılık endeksi yüzde 0,05, holding endeksi yüzde 0,30 değer kazandı.

Sektör endeksleri arasında en çok kazandıran yüzde 0,68 ile metal ana sanayi, en çok gerileyen yüzde 0,84 ile gıda içecek oldu.

Küresel piyasalar, ABD Başkanı Donald Trump'ın hafta sonu İran'la müzakereleri askıya aldığını açıklamasına rağmen, İran'ın uzlaşmacı bir teklif sunduğuna yönelik haber akışıyla pozitif bir seyir izliyor.

Orta Doğu'daki çatışmalara ilişkin haber akışı piyasaların odağında olmayı sürdürürken, ABD Başkanı Donald Trump hafta sonu İran’la müzakere yapmak üzere İslamabad’a gitmeye hazırlanan ABD ekibinin uçuşunu iptal ettiğini açıkladı. Pakistan'a gitmeye hazırlanan ekipte Trump'ın Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile damadı Jared Kushner bulunuyordu.

Son olarak ABD basınında çıkan haberlere göre, İran'ın müzakerelerdeki çıkmazı açmak için Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmayı ve savaşı sona erdirmeyi, nükleer müzakereleri ise daha sonraki bir aşamaya ertelemeyi önerdiği bildirildi.

Söz konusu gelişmelerin ardından müzakere sürecine yönelik iyimserliklerle küresel risk iştahında toparlanmalar öne çıkarken, hafta sonu sürece ilişkin artan endişeler bir nebze de olsun yatıştı.

Bu hafta Orta Doğu'daki gerilimlerin gölgesinde gözler ABD Merkez Bankasının (Fed) faiz kararına çevrildi.

Analistler, bugün yurt içinde veri gündeminin sakin olduğunu, yurt dışında ise ABD'de Dallas Fed imalat sanayi endeksinin takip edileceğini belirterek, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 14.500 ve 14.600 puanın direnç, 14.300 ve 14.200 puanın ise destek konumunda olduğunu söyledi.

Brent petrolün varili uluslararası vadeli piyasalarda 101,19 dolardan işlem görüyor.

Cuma günü 101,34 dolara kadar yükselen Brent petrolün varil fiyatı, günü 99,13 dolardan tamamladı.

Brent petrolün vadeli varil fiyatı, bugün saat 09.26 itibarıyla kapanışa göre yüzde 2,1 artarak 101,19 dolar oldu. Aynı dakikalarda Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün varili 96,18 dolardan alıcı buldu.

Fiyatlardaki yükselişte, Hürmüz Boğazı'nda devam eden arz kesintileri ve ABD ile İran arasında süren ateşkes görüşmelerine ilişkin belirsizlikler etkili oluyor.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ABD-İsrail'in saldırılarıyla başlayan 40 günlük savaş sonrasındaki müzakerelerde, ülkenin çıkarlarını güvence altına almayı hedeflediklerini söyledi.

Erakçi, İslamabad'daki görüşmelerine ilişkin, 'İslamabad ziyareti oldukça verimli geçti, iyi istişareler yapıldı. Bu kapsamda geçmiş gelişmeler gözden geçirildi ve İran ile ABD arasındaki müzakerelerin hangi koşullar altında sürdürülebileceği ele alındı.' ifadelerini kullandı.

Öte yandan, İran'ın yarı resmi Fars Haber Ajansı'na göre, Erakçi, Pakistan aracılığıyla ABD'ye ülkesinin nükleer meseleler, Hürmüz Boğazı ve çeşitli konularla ilgili kırmızı çizgilerinin belirtildiği bir mektup iletti.

Taraflar arasındaki sert söylemler arz endişelerini artırmayı sürdürüyor. ABD Başkanı Donald Trump İran'ın nükleer silaha sahip olması durumunda ABD'yi 'havaya uçuracağını', İsrail'i de 'dakikalar içinde yok edeceğini' ileri sürdü.

İran Meclis Başkan Yardımcısı Ali Nikzad ise Hürmüz Boğazı'ndaki duruma ilişkin, ‍'Hiçbir koşulda Boğaz'ı önceki haline döndürmeyeceğiz. Devrim Rehberi'nin talimatı da bu yönde.' ifadesine yer verdi.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), ABD'nin İran limanlarına uyguladığı abluka nedeniyle 37​​ gemiyi geri döndürdüğünü açıkladı.

Söz konusu gelişmeler, küresel petrol arzına ilişkin riskleri canlı tutarken, piyasalarda yukarı yönlü fiyat hareketini destekliyor.

Brent petrolde teknik olarak 102,42 doların direnç, 99,10 doların destek bölgesi olarak izlenebileceği belirtiliyor.​​​​

Küresel piyasalar, ABD Başkanı Donald Trump'ın hafta sonu İran'la müzakereleri askıya aldığını açıklamasına rağmen, İran'ın uzlaşmacı bir teklif sunduğuna yönelik haber akışıyla pozitif bir seyir izliyor.

Orta Doğu'daki çatışmalara ilişkin haber akışı piyasaların odağında olmayı sürdürürken, ABD Başkanı Donald Trump, hafta sonu İran'la müzakere yapmak üzere İslamabad'a gitmeye hazırlanan ABD ekibinin uçuşunu iptal ettiğini açıkladı. Pakistan'a gitmeye hazırlanan ekipte Trump'ın Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile damadı Jared Kushner bulunuyordu.

Son olarak ABD basınında çıkan haberlere göre, İran'ın müzakerelerdeki çıkmazı açmak için Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmayı ve savaşı sona erdirmeyi, nükleer müzakereleri ise daha sonraki bir aşamaya ertelemeyi önerdiği bildirildi.

Söz konusu gelişmelerin ardından müzakere sürecine yönelik iyimserliklerle küresel risk iştahında toparlanmalar öne çıkarken, hafta sonu sürece ilişkin artan endişeler bir nebze de olsun yatıştı.

- Fed'in faiz kararı piyasaların odağına yerleşti

Bu hafta Orta Doğu'daki gerilimlerin gölgesinde gözler ABD Merkez Bankasının (Fed) faiz kararına çevrildi.

Para piyasalarında Fed'in çarşamba günü politika faizini yüzde 3,50-3,75 aralığında sabit tutacağına kesin gözüyle bakılıyor. Orta Doğu'daki çatışmalar nedeniyle yükselen enerji maliyetlerinin enflasyonist baskıları artırabileceği endişesi Fed'e yönelik bu yılki faiz indirim beklentilerinin ötelenmesinde etkili oluyor.

Jeopolitik gerilimlerin odakta olduğu süreçte Fed Başkanı Jerome Powell'ın sözle yönlendirmelerinin de Fed'in gelecek döneme ilişkin yol haritasına ışık tutması öngörülüyor. Öte yandan, söz konusu faiz kararının alınacağı Fed Federal Açık Piyasa Komitesi (FOMC) toplantısı Jerome Powell'ın görev süresi dolmadan önce yapacağı son toplantı olarak öne çıkıyor.

Fed'in faiz kararının yanı sıra perşembe günü ABD'de açıklanacak kişisel tüketim harcamaları ve büyüme verileri de yatırımcılar tarafından yakından takip edilecek.

- ABD'de endeks vadeli kontratlar haftaya pozitif başladı

New York borsası cuma gününü karışık seyirle tamamladı. Dow Jones endeksi yüzde 0,16 değer kaybederken, S&P 500 endeksi yüzde 0,80 ve Nasdaq endeksi yüzde 1,63 değer kazandı.

Hafta sonu İran ile müzakere süreçlerine ilişkin yoğun haber akışından alınan karışık sinyallerle ABD'de endeks vadeli kontratlar haftaya pozitif seyirle başladı. Kurumsal tarafta ise yeni haftada ABD'li şirketlerin açıklanacak ilk çeyrek sonuçları da yatırımcıların odağında bulunuyor. Salı günü Visa, çarşamba günü Amazon, Meta, Microsoft, Alphabet ve Qualcomm, perşembe Apple ve Mastercard, cuma günü ise enerji şirketleri Chevron ve ExxonMobil'in bilançoları izlenecek.

İran'ın müzakere sürecine ilişkin attığı aktarılan iyimser adımlara yönelik haber akışının etkisiyle tahvil piyasasında alıcılı bir seyir öne çıkıyor. ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi 3 baz puan düşüşle yüzde 4,3'e geriledi. Dolar endeksi ise yüzde 0,1 azalışla 98,4 seviyelerinde dengelendi.

Altının onsu dolar endeksindeki gerileme ve müzakere sürecine yönelik iyimserliklerle yüzde 0,4 primle 4 bin 730 dolardan, Brent petrolün varili ise yüzde 0,2 artışla 100,4 dolardan işlem görüyor.

- Avrupa borsaları merkez bankaları haftasına hazırlanıyor

Avrupa borsalarında cuma günü negatif bir seyir izlendi. Hafta sonu yaşanan gelişmelerin etkisiyle Avrupa'da endeks vadeli kontratlarda alıcılı bir seyir izleniyor.

Orta Doğu'da haber akışının yanı sıra bölgede merkez bankalarının bu hafta açıklayacağı para politikası kararları da yatırımcıların odağına yerleşti. Para piyasalarında Avrupa Merkez Bankasının (ECB) ve İngiltere Merkez Bankasının (BoE) politika faizini değiştirmemesi öngörülüyor.

ECB ve BoE'nin ileride izlenecek yol haritasında enerji fiyatlarındaki gelişmelerin belirleyici olacağı tahmin edilirken, petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki artışın enerji enflasyonunda büyük bir yükselişe yol açması halinde faiz artırım ihtimallerinin fiyatlamalara dahil olması bekleniyor.

Öte yandan, ABD ile Avrupa Birliği (AB), kritik minerallerin temini ve tedarik zincirlerinin güçlendirilmesi konusunda koordinasyon sağlamaya yönelik eylem planı üzerinde anlaştı.

Bu gelişmelerle cuma günü Almanya'da DAX 40 endeksi yüzde 0,11 Fransa'da CAC 40 endeksi yüzde 0,84, İtalya'da FTSE MIB 30 endeksi yüzde 0,52 ve İngiltere'de FTSE 100 endeksi yüzde 0,75 değer kaybetti.

- Asya borsaları pozitif seyrediyor

Asya borsaları, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılabileceğine yönelik iyimserliklerle pozitif bir seyir izliyor.

Yatırımcıların ABD/İsrail ve İran arasındaki sıcak çatışma ihtimallerinin azaldığını değerlendirmesi ve enerji fiyatlarındaki düşüş beklentisi risk iştahının artmasında etkili oldu.

Öte yandan, bölgedeki teknoloji hisselerindeki yükselişler yeni haftada da etkili olmayı sürdürüyor. Japonya'da Nikkei 225 endeksinde işlem gören yarı iletken endüstrisi için test ekipmanı üreticisi Advantest'in hisseleri yüzde 6,9, elektronik ekipman üreticisi Fujikura'nın hisseleri yüzde 5,1 ve yarı iletken imalatçısı Tokyo Electron'un hisseleri yüzde 3,6 kazançla işlem görüyor.

Güney Kore'de Kospi endeksindeki yarı iletken imalatçıları Hanmi Semiconductor'ın hisseleri yüzde 27,2, SK Hynix'in hisseleri yüzde 7,5 ve Samsung Electronics'in hisseleri yüzde 2,5 arttı.

Hanmi Semiconductor'deki yükselişte Yönetim Kurulu Başkanı Kwak Dong-shin, kişisel fonlarıyla 3 milyar won (2,2 milyon dolar) değerinde şirket hissesi satın alımının şirketin teknolojik yeteneklerine ve gelecekteki büyümesine olan güveninin bir sinyali olarak görülmesi etkili oldu.

Merkez bankaları tarafında ise yarın açıklanacak Japonya Merkez Bankasının (BoJ) faiz kararına çevrildi. Japonya'da ekonomik görünüm ve enflasyon görünümüne ilişkin belirsizlikleri artırmasından dolayı Japonya Merkez Bankasının (BoJ) gelecek hafta faiz artırımını pas geçmesi bekleniyor.

Para piyasalarındaki fiyatlamalarda, BoJ'un gelecek hafta politika faizini yüzde 0,75'te sabit tutmasına kesin gözüyle bakılırken, bankaya yönelik faiz artırım tahminleri için haziran ayı öne çıkıyor.

Söz konusu gelişmelerle kapanışa yakın Japonya'da Nikkei 225 endeksi yüzde 1,8, Güney Kore'de Kospi endeksi yüzde 2,4, Hong Kong'da Hang Seng endeksi yüzde 0,2 ve Çin'de Şanghay bileşik endeksi yüzde 0,2 değer kazandı.

- Pay piyasalarında açığa satış yasağı 8 Mayıs'a kadar uzatıldı

Cuma günü alış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, günü yüzde 0,51 değer kazanarak 14.409,07 puandan tamamladı.

Öte yandan, Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), Borsa İstanbul AŞ pay piyasalarında açığa satış işlemlerinin yasaklanmasına ilişkin tedbir ve uygulamalara 8 Mayıs seans sonuna kadar devam edilmesine karar verdi.

Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) BIST 30 endeksine dayalı nisan vadeli kontrat ise cuma akşam seansında normal seans kapanışının yüzde 0,2 üzerinde 16.646,00 puandan işlem gördü.

Dolar/TL, cuma gününü 44,9980'den tamamlarken, bugün bankalararası piyasanın açılışında yüzde 0,1 artışla 45,0290 seviyesinden işlem görüyor.

Analistler, bugün yurt içinde veri gündeminin sakin olduğunu, yurt dışında ise ABD'de Dallas Fed imalat sanayi endeksinin takip edileceğini belirterek, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 14.300 ve 14.200 puanın destek, 14.500 ve 14.600 puanın ise direnç konumunda olduğunu söyledi.

Piyasalarda bugün takip edilecek veriler şöyle:

17.30 ABD, nisan ayı Dallas Fed imalat sanayi endeksi

Cuma günü alış ağırlıklı bir seyir izleyen nisan vadeli endeks kontratı, normal seansı yüzde 0,05 artışla 16.613,00 puandan tamamladı. Endeks kontratı akşam seansında da yükselişini sürdürerek 16.646,00 puandan kapandı.

Nisan vadeli endeks kontratı, bugün açılış seansında önceki normal seans kapanışının yüzde 0,22 üzerinde 16.650,00 seviyesinden işlem görüyor.

Küresel piyasalar, ABD Başkanı Donald Trump'ın hafta sonu İran'la müzakereleri askıya aldığını açıklamasına rağmen, İran'ın uzlaşmacı bir teklif sunduğuna yönelik haber akışıyla pozitif bir seyir izliyor.

Analistler, bugün yurt içinde veri gündeminin sakin olduğunu, yurt dışında ise ABD'de Dallas Fed imalat sanayi endeksinin takip edileceğini belirterek, teknik açıdan endeks kontratında 16.700 ve 16.800 puanın direnç, 16.500 ve 16.400 puanın ise destek konumunda olduğunu bildirdi.

Gerilimin merkezinde yer alan Hürmüz Boğazı ve çevresi, dünya enerji ticaretini doğrudan tehdit eden bir abluka savaşına sahne oluyor. İran'ın boğazdaki geçişleri ciddi ölçüde kısıtlamayı sürdürdüğü, ABD'nin ise İran limanlarına yönelik deniz ablukasını genişlettiği bildiriliyor. Bu durum, analistler tarafından 'çifte abluka' olarak nitelendirilirken, enerji taşımacılığında ciddi aksamalar yaşandığı ifade ediliyor.

ABD Merkez Komutanlığı'nın (CENTCOM) açıklamasına göre, bu sabah itibarıyla İran limanlarına yönelen veya limanlardan ayrılan 38 gemi Amerikan donanması tarafından engellendi. Trump yönetimi, İran'ın gelir kaynaklarını kesmeyi hedefleyen bu stratejiyi 'inanılmaz etkili' olarak tanımlıyor.

Buna karşılık İran Devrim Muhafızları'nın Hürmüz Boğazı'ndaki fiili kontrolü ve deniz mayınları nedeniyle geçiş kapasitesinin yüzde 70 oranında düştüğü belirtiliyor. Bölgedeki tıkanıklık nedeniyle 150'den fazla büyük tankerin boğaz girişinde bekleyişini sürdürdüğü aktarılıyor.

ABD Başkanı Donald Trump ise Fox News'e yaptığı açıklamada, İran'ın füze fabrikalarının yüzde 75'inin imha edildiğini, Tahran'ın hava ve deniz gücünün büyük ölçüde etkisiz hale getirildiğini öne sürdü. Tahran yönetimi ise ABD'nin deniz ablukasını 'savaş nedeni' olarak değerlendirirken, baskı altında müzakere etmeyeceğini vurguluyor.

Diplomasi cephesinde ise 'teklif var ancak uzlaşı yok' görüntüsü hakim. İran, Pakistan ve Umman üzerinden Washington'a yeni bir yol haritası sundu. Teklifin Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması ve çatışmaların sona erdirilmesine odaklandığı, nükleer müzakerelerin ise daha sonraki aşamaya bırakılmasını içerdiği belirtiliyor.

Ancak Washington yönetimi, nükleer programı müzakerelerin merkezinde tutmaya devam ediyor. ABD elçileri Jared Kushner ve Steve Witkoff'un Pakistan'da yapılması planlanan görüşmeleri iptal ettiği, Trump'ın ise 'Konuşmak isteyen bizi telefonla arasın' mesajıyla nükleer başlığın ertelenmesine sıcak bakmadığının sinyalini verdiği ifade ediliyor.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'nin Pakistan ve Umman temaslarının ardından bu sabah St. Petersburg'a ulaşması da diplomatik trafiğin diğer önemli başlığı oldu. Arakçi'nin Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüşerek Moskova'nın desteğini almaya çalışması, Tahran'ın masadaki elini güçlendirme çabası olarak okunuyor.

Ekonomik cephede ise gerilim sadece enerjiyle sınırlı kalmıyor. ABD'nin İran bağlantılı yaklaşık 344 milyon dolarlık kripto varlığı dondurması, yaptırımların dijital alana da genişlediğine işaret ederken, bu adım İran'ın finansal hareket alanını daraltan önemli bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Piyasalarda gerilimin etkisi belirgin şekilde hissediliyor. Petrol fiyatları arz endişeleriyle yükselirken, Brent petrolün 100 doların üzerindeki seyrini sürdürdüğü görülüyor. Altın fiyatları da jeopolitik risklerin etkisiyle destek bulurken, yatırımcıların güvenli limanlara yönelimi dikkat çekiyor. Ayrıca enerji maliyetlerindeki artışın alüminyum, gübre ve helyum gibi emtia fiyatlarını da yukarı yönlü etkilediği belirtiliyor.

Analistler, mevcut tabloda 'ateşkes var ancak güven yok, diplomasi var ancak sonuç yok' değerlendirmesinde bulunurken, en büyük riskin Hürmüz Boğazı'nda yaşanabilecek yeni bir askeri ya da deniz taşımacılığı kaynaklı olay olduğuna işaret ediyor. Böyle bir senaryonun petrol fiyatlarında sert yükselişlere ve küresel enflasyon beklentilerinde bozulmaya yol açabileceği ifade ediliyor.

ABD-İran hattında kısa vadede kontrollü gerilim senaryosunun öne çıktığını belirten uzmanlar, kalıcı bir çözüm için tarafların özellikle nükleer program ve enerji güvenliği başlıklarında ortak bir zeminde buluşmasının kritik olduğunu vurguluyor.

2026 itibarıyla beş büyük Avrupa ülkesinin temel göstergeleri şöyle:

Tabloya bakıldığında Avrupa'da aynı para birimini kullanan ülkeler arasında bile belirgin farklılıklar olduğu dikkati çekiyor. Almanya sanayi üretimindeki zayıflığın etkisiyle düşük büyüme sergilerken, İspanya turizm ve hizmetler sayesinde daha yüksek bir büyüme oranına ulaşıyor. Fransa ve İtalya ise daha sınırlı ama pozitif bir büyüme patikasında ilerliyor. Birleşik Krallık bu yapının dışında olsa bile etkisinden bağımsız değil. Hizmetler sektörü güçlü ama Brexit sonrası ticaret ilişkilerinde ortaya çıkan maliyetler ve belirsizlikler büyümeyi aşağı çeken bir faktör olmaya devam ediyor.

Enflasyon tarafında ilk bakışta daha dengeli bir görünüm var. Avrupa Merkez Bankası'nın yüzde 2 hedefi etrafında bir yakınsama söz konusu. Ancak bu sürecin tamamlandığını söylemek için erken. Enerji fiyatlarının geçmişteki artışlarının gecikmeli etkileri ve ücret ayarlamaları özellikle güney ülkelerinde fiyat baskısını canlı tutuyor. Buna karşılık çekirdek ekonomilerde daha kontrollü bir görünüm öne çıkıyor. Bu durum, ortak para politikasının etkilerini de farklılaştırıyor. Birleşik Krallık Merkez Bankası (Bank of England) kendi para politikasını uyguladığı için faiz ve enflasyon dinamikleri kıta Avrupası'ndan ayrışabiliyor. Özellikle kur oynaklığı bu ayrışmayı daha belirgin hale getiriyor.

İş gücü piyasası verileri yapısal farklılıkları daha da net gösteriyor. Kuzey ülkelerinde düşük işsizlik oranları dikkat çekerken, güneyde daha yüksek oranlar öne çıkıyor. Bu durum yalnızca konjonktürel değil, aynı zamanda yapısal sorunlara işaret ediyor. İtalya ve İspanya'da iş gücü piyasasının katı yapısı ve verimlilik sorunları devam ederken, Birleşik Krallık'ta işsizlik düşük görünmesine karşın iş gücüne katılım oranındaki gerileme ve nitelikli iş gücü açığı öne çıkan sorunlar arasında yer alıyor.

Maliye politikası tarafında da benzer bir tablo var. Borçluluk oranı yüksek olan ülkeler faizlerin yükseldiği dönemin etkisini daha güçlü hissediyor. Bu durum bütçe dengeleri üzerinde baskı yaratıyor. Birleşik Krallık, Fransa ve İtalya'da yüksek kamu borcu ve bütçe açıkları politika alanını daraltırken, diğer ülkelerde de benzer baskılar hissediliyor.

Ekonomi ile siyaset arasındaki bağ giderek güçleniyor. Düşük büyüme ortamı hükümetlerin hareket alanını daraltırken, seçmen beklentilerini artırıyor. Bu durum Avrupa genelinde siyasi baskıyı artırıyor. Almanya ve Fransa'da artan iç siyasi gerilimler, Birleşik Krallık'ta ise Brexit sonrası dönemin yarattığı tartışmalar, ekonomik karar alma süreçlerini etkiliyor.

Toplumsal açıdan bakıldığında en belirgin sorun yaşam maliyeti olmaya devam ediyor. Enflasyon oranları düşse bile fiyat düzeyleri yüksek kalıyor ve bu durum özellikle orta sınıfın alım gücünü zayıflatıyor. Tüketimin baskılanması büyüme üzerinde dolaylı bir etki yaratırken, sosyal huzursuzluk riskini de artırıyor.

Enerji konusu ise bu tablonun en kritik unsurlarından birisini oluşturuyor. Rusya'ya olan bağımlılığın azaltılması önemli bir değişim yarattı ancak bunun bir maliyeti var. Daha pahalı enerji kaynaklarına yönelmek üretim maliyetlerini artırıyor. LNG ithalatının artması arz güvenliğini desteklerken fiyatlar üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturuyor. Bu durum özellikle enerji yoğun sektörlerde rekabet gücünü zorluyor.

Buna ek olarak yeşil dönüşüm süreci kısa ve uzun dönemli etkileri birlikte barındırıyor. Kısa dönemde maliyetleri artıran bu süreç, uzun dönemde daha sürdürülebilir ve daha bağımsız bir enerji yapısının temelini oluşturmayı hedefliyor. Ancak bu dönüşümün ülkeler arasında farklı hızlarda ilerlemesi, Avrupa içindeki ekonomik ayrışmayı derinleştirme potansiyeli taşıyor. Birleşik Krallık da benzer bir dönüşüm sürecinden geçiyor ve benzer maliyetlerle karşı karşıya bulunuyor.

Genel tabloya bakıldığında Avrupa ekonomisi, Birleşik Krallık da dâhil edildiğinde, Avrupa ekonomisi, düşük büyüme, kontrol altına alınmaya çalışılan enflasyon, yüksek borçluluk, siyasal baskılar, sosyal maliyetler ve enerji dönüşümü arasında bir denge kurmaya çalışan çok katmanlı bir yapı sergiliyor. Bu nedenle Avrupa'yı anlamak, yalnızca büyüme ve enflasyon verilerine bakmakla sınırlı kalmıyor, bu verilerin arkasındaki yapısal ve siyasi dinamikleri birlikte değerlendirmeyi gerektiriyor.

• Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve borsagundem.com.tr'nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.

İşte o birimlerin bazıları vergi topluyor:

Bazıları harcama yapıyor, hem de nasıl!

Ama toplanan vergi harcamaya yetmediği için bazıları borçlanıyor:

O borcun vadesi gelince borçlanmayı gerçekleştirenler bu sefer ödeme yapıyor:

Para yine mi yetmedi, o bazıları yeniden vergiye yükleniyor:

Ama bazıları var ki harcamaya doymuyor ve vergi yine yetersiz kalıyor, bir de borç alınan paranın faizi var, onu da ödemek gerekiyor:

Yine bazıları öyle harcıyor, öyle harcıyor ki gelir bu harcamayı mümkün değil karşılayamıyor ve diğer bazıları yeniden borç aramaya çıkıyor vs. vs:

Görüyorsunuz değil mi, Maliye Bakanlığı'nın işi pek zor, sürekli borç ödemek durumunda. Bakanlığın işi gücü adeta bu olmuş. Bakanlıkta birileri vergi topluyor ama diğer tarafta birileri öyle bir harcama yapıyor ki ki, toplanan vergi harcamayı karşılamaktan çok uzak, mecburen borçlanılıyor.

Bu yılın ilk çeyreğine ilişkin iç borç ödemesi ve borçlanma verileri belli olduğuna göre gelin şöyle son on beş yılın ilk çeyrek verilerine bir bakalım:

Bakalım Maliye ilk çeyrekler itibarıyla neler yapmış:

Borç azalır mı?

İlk çeyreklerdeki durumu gösteren ödeme ve borçlanma verileri hemen hemen aynı düzeydeki tutarlara işaret ediyor.

Ne kadar ödeme yapılmışsa, neredeyse o kadar da yeni borçlanmaya gidilmiş. Klasik borç çevirme oranı, yani borçlanma/ödeme, örneğin bu yıl ilk çeyrekte yüzde 81 olmuş. 100 lira borç ödemek için 81 lira borç alınmış. Ama acaba bu klasik oran gerçek durumu yansıtıyor mu?

Faiz ödemesi bütçeden yapılıyor, anapara ödemesinin bütçeyle bir ilgisi yok. Dolayısıyla borçlanmaya aslında anapara ödemesini karşılamak için gidiliyor. Bir başka ifadeyle gerçek iç borç çevirme oranı borçlanma/anapara ödemesi. Şu durumda bu yılın ilk çeyreğindeki gerçek iç borç çevirme oranı yüzde 148 düzeyinde. 100 lira ödemeye karşılık 148 lira borçlanma. Gerçek tutar üzerinden söyleyelim; 918,4 milyar lira tutarındaki anapara ödemesini gerçekleştirebilmek için 1 trilyon 363,7 milyar lira tutarında yeni borçlanmaya gidilmiş.

Anapara ödemesinden daha fazla niye mi borç alınıyor? Yanıt belli, bütçenin gelir ve gideri dengede değil de ondan. Bütçe geliri gidere yetmiyor; ya vergi az toplanıyor ya harcama çok ya da ikisi birden. Bu yüzden de anapara ödemesinden daha fazla borç alınıyor.

İç borç çevirme oranına bu pencereden bakınca çok açık bir şekilde şu ortaya çıkıyor:

'Bu şekilde gidildiği sürece borcun azalması hiç mi hiç mümkün değil!'

Diyeceksiniz ki, 'Zaten borç da azalmıyor ki, sürekli artış eğilimi içinde', doğru söze ne denir!

İşte Maliye'nin işi de adeta bu olmuş!

Başlıkta özetlediğim:

'Borç al, harcama yap, borç öde; sonra tekrar borç al, harcama yap, hem de hiç kısmadan harcama yap, borç öde, sonra tekrar borç al:'

Faiz yükü azalmadan:

Bu cendereden kurtulmanın yolu belli:

• Vergi alınmayan kesimlerden vergi alınacak ve gelir artırılacak.
• Hem faiz yükü azaltılarak, hem gereksizler ayıklanarak harcama azaltılacak.
• Bütçe dengeye gelince ya da yaklaşınca tabii ki borçlanma ihtiyacı azalacak.
• Borçlanma ihtiyacı azalınca daha düşük faizle borçlanmak mümkün hale gelecek, yani faiz oranları aşağı çekilecek.

Bütün bunları yapmak kağıt üstünde ne kadar da kolay.

Ama gerçekleştirmek çok ama çok zor.

Zor, çünkü böyle temel tercih değişiklikleri ekonomik değil ki, siyasi.

Döviz bazında da çok artıyor

Geçmiş yıllara uzanan herhangi bir veri setini TL cinsinden konu ettiğimde hep karşılaştığım bir itiraz var:

'Ama bu sayılara dolar cinsinden bakmak lazım:'

İtirazın geleceğinden emin olduğum için ben peşin peşin döviz cinsinden olan tutarları da çıkardım. İşte on beş yılın ilk çeyrek verileri; iç borcun hem ödeme toplamında, hem borçlanma toplamında rekorlar kırılıyor.

Bu değerlendirmeye ne tür itirazlar geleceğini de biliyorum:

'Döviz baskı altında tutuluyor, dolar gerçek değerinde değil ki!'

Bunu söyleyenler bana her yılın ilk çeyreğinin ortalaması için doların kaç lira olması gerektiğini iletirse ona göre de hesap yaparım.

Kaldı ki burada önemli olan iç borç ödemesi ve borçlanmasının TL ile mi döviz ile mi ifade edildiği değil. Önemli olan ödeme ve borçlanma verileri arasındaki denge. Bu tutarlar ha TL cinsinden, ha dolar cinsinden ifade edilmiş, hiç önemi yok.

• Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve borsagundem.com.tr'nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.

BIST 100 yüzde 0,52 değer kaybetti. Brent petrol haftalık yüzde 16,5 yükseldi, 105,33 dolara çıktı. Altın dört haftalık yükseliş serisini geri verdi. TCMB pas geçti.

Ama haftanın asıl bombası Pazar akşamı düştü: Trump İran'a 3 günlük süre verdi, ABD heyetinin Pakistan görüşmesini iptal etti. Önümüzdeki hafta her şey değişebilir.

Pazartesi-Salı: Rekor Denemesi, Sonra Düşüş

Hafta yüzde 0,86 düşüşle 14.462 puandan açıldı. Pazartesi günü içinde BIST 100, 14.616,14 puanla rekor seviyesini test etti — ama tutamadı.

Salı günü endeks yüzde 0,76 kayıpla 14.375 puana indi. Bankacılık endeksi yüzde 1,12 geriledi. Yatırımcılar TCMB faiz kararını beklemeye geçti.

Geçen haftanın piyasa hareketini anlattık: Hürmüz Açıldı Kapandı: 48 Saatte Her Şey Değişti

Çarşamba: TCMB Pas Geçti

22 Nisan Çarşamba saat 14:00'te TCMB Para Politikası Kurulu kararını açıkladı: politika faizi yüzde 37'de sabit. Üst üste ikinci sabit karar.

BIST 100 karar açıklandığında 14.416 puandaydı. Saat 14:19'da 14.363'e geriledi. Günü yüzde 0,28 azalışla 14.335 puandan tamamladı.

Karar metninde dikkat çeken iki cümle vardı. Birincisi: "Enflasyonun ana eğilimi nisan ayında bir miktar yükselebilir." İkincisi: "Enflasyon görünümünde belirgin ve kalıcı bir bozulma olması durumunda para politikası duruşu sıkılaştırılacaktır."

Bu mesaj "şu an pas geçtim ama bir sonraki turda elimi kullanabilirim" anlamına geliyor. Mevduat faizleri yüksek seyrini koruyacak, dolar dar bantta kalacak.

Aynı gün açıklanan bir veri daha vardı: Finansal kesim dışındaki firmaların net döviz pozisyon açığı 200,3 milyar dolara çıktı. Yüksek faiz, döviz açığını kapatma yönünde değil, korumacılığı sürdürme yönünde işliyor.

Perşembe: Tatil. Cuma: Toparlanma

23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı'nda Borsa İstanbul kapalıydı. Yatırımcılar üç gün TCMB kararını sindirdi.

Cuma günü endeks 73,58 puanlık artışla 14.409'a yükseldi. Toplam haftalık işlem hacmi 169,5 milyar lira oldu.

Haftanın sonunda BIST 100 yüzde 0,52 değer kaybıyla kapadı. Yıl başından bu yana yüzde 28 yükseliş hala duruyor — geçici bir nefes alma haftası gibi göründü.

Sektörel bazda bankacılık endeksi yüzde 1,31 düşüşle haftanın en zayıfıydı. Holding endeksi yüzde 0,20 yükseldi.

Petrol: Haftalık Yüzde 16,5 Sıçrama

Petrol bu haftanın gerçek kahramanı.

Hafta başında 88 dolardan giren Brent, hafta içinde 107,48 doları gördü, Cuma akşamı 105,33 dolardan kapandı. Haftalık yükseliş yüzde 16,5. Saldırılar öncesinde 70 dolar olan petrol, mevcut seviyeleriyle yüzde 45'in üzerinde değer kazanmış durumda.

WTI ham petrol de haftalık yüzde 12,5 yükseldi, 94,4 dolardan kapandı.

Sebep: Hürmüz'de ateşkes uzatılmasına rağmen boğazın büyük ölçüde kapalı kalması. ABD'nin abluka raporuna göre toplamda 28 gemi geri çevrildi. ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth: "İran limanlarına yönelik abluka gerektiği sürece devam edecek."

Avrupa doğalgaz piyasasında da benzer eğilim. TTF'de Mayıs vadeli kontratlar haftayı yüzde 15,7 artışla megavatsaat başına 44,86 Euro'dan tamamladı.

Türkiye için pratik sonuç hızlı geldi. EPDK, motorin fiyatlarına 25 Nisan itibarıyla zam beklendiğini duyurdu. Litre fiyatının yeniden 70 TL'nin üzerine çıkması öngörülüyor.

Pazar Bombası: Trump Müzakereyi İptal Etti

Cumartesi gecesi gelişme oldu. ABD Başkanı Trump, Özel Temsilci Steve Witkoff ve damadı Jared Kushner'in İslamabad seyahatini son anda iptal etti. "18 saatlik uçuş yapmayacaksınız. Elimizde tüm araçlar var, bizi istedikleri zaman arayabilirler" dedi.

Pazar günü Fox News'a verdiği röportajda dozu yükseltti. "Savaş çok yakın zamanda sona erecek ve büyük bir zafer kazanacağız" dedi. Ardından İran'ın petrol altyapısına yönelik kritik bir tehdit savurdu: "Yaklaşık 3 günü kaldı."

Trump'a göre İran'ın petrol depoları doluyor, depolama yeri kalmadığı için boru hatlarında teknik çöküş yaşanacak. Buna ek olarak ABD ablukası nedeniyle İran günde 500 milyon dolar kaybediyor, askerlerinin maaşlarını ödeyemiyor.

İran tarafından sert tepki: Meclis Başkan Yardımcısı Ali Nikzad TV programında "Hürmüz'ü hiçbir koşulda önceki haline döndürmeyeceğiz. Devrim Rehberi'nin talimatı bu yönde" dedi. Meclis Ulusal Güvenlik Komisyonu Başkanı İbrahim Azizi de X'ten paylaştı: "Hürmüz Boğazı zaferimizin belgesidir."

BBC analizine göre kararları diplomasi değil, Devrim Muhafızları alıyor. Pazartesi açılışta piyasalar bu yeni belirsizliği fiyatlamaya başlayacak.

Altın: Dört Haftalık Yükseliş Bitti

Geçen hafta gram altın 7.000 TL'yi zorluyordu. Bu hafta tablo değişti.

Cuma günü gram altın 6.746 TL'ye geriledi. Cumartesi 6.815 TL'de toparlandı. Pazar akşamı 6.815 TL bandında. Ons altın 4.711 dolardan 4.665 dolara kadar düştü, hafta boyunca yaklaşık yüzde 3 değer kaybetti. Dört haftalık yükseliş serisi sona erdi.

Neden? Üç sebep aynı anda devreye girdi. Birincisi, ABD doları yüzde 0,7 değer kazandı. Dolardaki güçlenme altını diğer para birimleri için pahalı hale getiriyor. İkincisi, 10 yıllık ABD tahvil getirileri yüzde 2'nin üzerinde yükseldi — faizsiz altın tutmanın fırsat maliyeti arttı. Üçüncüsü, hafta başındaki ateşkes umudu bazı yatırımcıları altından çıkmaya itti.

Ama hikaye burada bitmiyor. Ons altın yıl başından bu yana hala yüzde 8,79 değerli. Son bir yılda yüzde 43 yükseldi. Gram altın bir yılda 4.051 TL'den 6.810 TL'ye çıktı — yüzde 68 kazanç. Düşüş, sadece hız kesilmesi.

Trump'ın Pazar tehdidi sonrası altın yeniden yukarı dönebilir.

Yabancı Yatırımcı Yine Geldi

Mart ayı verisi bu hafta açıklandı: Yabancı yatırımcılar Borsa İstanbul Pay Piyasalarında net 623 milyon dolar alış yaptı. Bu yıl başından bu yana ilk anlamlı pozitif rakam.

Yabancı ilgisi BIST 100'ün yüzde 28'lik yıllık performansını destekleyen önemli faktör. TCMB'nin sıkı duruşu, döviz kurundaki istikrar ve TL faizinin yüksek kalması yabancıları tutuyor.

Wall Street: Tesla Kârı, Nike Kesintisi

ABD piyasalarında karışık tablo vardı.

Tesla ilk çeyrek karını açıkladı — beklenti üzerinde geldi. Boston Maratonu'nda robot Optimus'un seyircilere selfie çektirmesi viral oldu, hisse haftalık bazda hafif pozitif kapattı.

Nike yaklaşık 1.400 kişiyi işten çıkaracağını duyurdu. Bu, son aylarda büyük şirketlerin işten çıkarma trendine bir yenisini ekledi. Snapchat 1.000 kişiyi yapay zeka gerekçesiyle çıkarmıştı. Nike'ın kararı ise yapay zeka değil, perakende baskısıyla ilgili — ama piyasa farkı görmedi, hisse pozitif tepki verdi.

Yapay zeka ve veri merkezlerinin enerji yükünü anlattık: Yapay Zekanın Faturasını Kim Ödüyor?

Önümüzdeki Hafta Ne Olur?

Üç başlık öne çıkıyor.

Hürmüz Boğazı: Trump'ın Pazar akşamı verdiği "3 gün" mesajı sonrası önümüzdeki günler kritik. İran'ın petrol altyapısına yönelik ABD operasyonu gerçekleşirse petrol 120 doların üzerini test edebilir. Diplomasi yeniden başlarsa hızlı geri çekilme görülebilir. Belirsizlik tarihi yüksek.

Türkiye ekonomi takvimi: Önümüzdeki hafta yurt içinde ekonomik güven endeksi, işsizlik oranı, dış ticaret dengesi ve TCMB Para Politikası Kurulu toplantı özeti açıklanacak. Toplantı özeti karar metninden çok daha detaylı olur — şahin sinyaller yer alırsa mayıs faiz artırımı tartışması alevlenir.

BIST teknik görünümü: Analistler 14.300 ve 14.200 seviyelerini destek, 14.500 ve 14.600 puan aralığını ise direnç olarak izliyor. Direnç kırılırsa yeni rekor, destek kırılırsa 14.000 testi gündeme gelir.

ABD ekonomi takvimi: Big Tech bilançoları yoğunlaşıyor. Microsoft, Meta, Apple gibi devler raporlarını açıklayacak. Yapay zeka harcamaları ve gelir dönüşümü piyasaların ana takip noktası olacak.

Tüm ekonomi ve borsa gelişmeleri için: Finans Gundem Borsa

Yatırım rehberini kaçırmayın: Türkiye'de Yatırım Rehberi 2026

⚠️ Yasal Uyarı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.

Geçen yıl 3,2 milyar dolarlık dış satımla ihracatta rekor kıran bölge, küresel ekonomideki dalgalanmalara rağmen büyüme ivmesini bu yılın ilk çeyreğinde de sürdürdü.

2025'in ocak-mart döneminde 755 milyon 312 bin dolar ihracat gerçekleştiren bölge, bu yılın aynı döneminde dış satımını yüzde 10 yükselterek 826 milyon 850 bin dolara çıkardı.

Ege Serbest Bölge Kurucu ve İşleticisi AŞ (ESBAŞ) Yönetim Kurulu Başkan Vekili ve Yürütme Kurulu Başkanı Faruk Güler, AA muhabirine, bölgelerinin son 5 yıldır ticaret hacmini ve ihracatını her yıl ortalama yüzde 10'un üzerinde artırdığını söyledi.

Geçen yıl ihracatlarının yüzde 12'lik rekor artışla 3 milyar 260 milyon dolara ulaştığını hatırlatan Güler, bölgedeki ürünlerin kilogram değerinin 8,5 dolar civarında gerçekleştiğini dile getirdi.

Geçen yıl elde edilen sonuçların, ticaret hacminin küresel ölçekte daraldığı dönemde Türkiye ve bölgelerindeki şirketler açısından büyük başarı olduğunu aktaran Güler, şunları kaydetti:

'2025'te küresel ekonomi yüksek faizler, artan borçlar ve jeopolitik gerilimlerin baskısı altındayken bölgemizdeki firmalar rekor ihracat artışı sağladı. Bu yıl da devam eden bu olumsuzluklara, savaş nedeniyle yükselen petrol fiyatları da eklendi. Küresel ticarette koşulların gittikçe zorlaşmasına rağmen Ege Serbest Bölgesi'ndeki firmalarımız, son 5 yıldır ihracatta yakaladıkları yüksek artış oranını bu yılın ilk çeyreğinde de devam ettirdiler. Bölgenin yakaladığı bu büyüme ivmesinin yıl sonuna kadar devam etmesini hedefliyoruz. Bölgenin ticaret hacminin yıl sonunda 7 milyar dolara, ihracatının ise 4 milyar dolara yaklaşmasını hedefliyoruz.'

Faruk Güler, bölgenin kuruluşundan bu yana otomotiv yan sanayisi ve havacılık gibi yüksek katma değerli sektörlerin yanı sıra markalaşmış ürünler geliştiren, teknoloji üreten ve sürekli ihracat yapabilecek firmaları çektiğinden bahsetti.

Bölgedeki şirketlerin yüksek katma değerli üretim yaptığının altını çizen Güler, 'Türkiye'nin ihracatta kilogram başına ortalama değeri 1-1,5 dolar düzeyindeyken bölgemizde bu değer 8-9 dolarları buluyor. Bugün bütün serbest bölgelerin toplam ihracatının yüzde 26'sını Ege Serbest Bölgesi gerçekleştiriyor. Yine İzmir'in toplam ihracatının yüzde 24'ünü bölgemiz yapıyor. Ancak bu noktaya hemen ulaşmadık. Bizim 36 yıl boyunca süren bir iş felsefemiz ve iş planımız var. Bu sayede güzel bir örnek ortaya koyduk.' dedi.

Gürer, konuya ilişkin şu açıklamalarda bulundu:

'Çiftçilerin bankalara ve finans kuruluşlarına borcu son 5 yılda yaklaşık 10 kat artarak 1 trilyon 323 milyar liraya yükseldi. Piyasaya olan borçları ile 1,5 trilyon borçla tarım kesimi üretmeye çalışıyor. 2021 yılında 450 bin traktör eden çiftçi borcu bugün 1 milyon traktör fiyatını aştı. Son 55 aydır aralıksız artan borçlar nedeniyle takipteki alacaklar 4 kat artarken, Türkiye'nin farklı illerinde çiftçilerin traktörleri icra yoluyla satışa çıkarılmaya başlandı. Bankalar dışında borçları ile birlikte rekor borç ile tarım sürdürülmeye çalışılıyor.

Şubat 2021'de çiftçilerin bankalara borcu 134 milyar 892 milyon lira idi. 2025 yılında bu borç 935 milyar 936 milyon liraya, 2026 yılının şubat ayında ise 1 trilyon 323 milyar 343 milyon liraya yükseldi. Son beş yılda çiftçinin borcu 1 trilyon 188 milyar 451 milyon lira arttı. Bu artış son beş yılda yaklaşık yüzde 881 oranına erdi. Çiftçinin borcu yaklaşık 9,8 kat büyüdü. Piyasa borçları ile Cumhuriyet döneminde en yüksek borçlanmanın yaşandığı dönemdeyiz. 2025 yılında 935 milyar liraya çıkan çiftçi borcu, 2026 yılının şubat ayında 1 trilyon 323 milyar liraya ulaştı. Yalnızca son bir yılda 387 milyar 407 milyon lira artış yaşandı. Bu artış son bir yılda yüzde 41,4 oranına denk geliyor. Bu tablo çiftçinin borç yükünün giderek ağırlaştığını gösteriyor.

2021 yılında bir traktör ortalama 300 bin lira idi. O dönemde çiftçinin toplam borcu yaklaşık 450 bin traktöre denk geliyordu. Aynı traktörün fiyatı 1 milyon 300 bin liraya çıktı. Buna rağmen çiftçinin toplam borcu 1 milyon 18 bin traktör seviyesine ulaştı. Bu da çiftçinin borcunun traktör bazında 2,3 kat arttığını gösteriyor. 2021 yılında çiftçilerin bankalar tarafından takibe alınan borcu 4 milyar 969 milyon lira idi. 2026 yılının aynı döneminde bu rakam 19 milyar 371 milyon liraya yükseldi. Takipteki borçlar 14 milyar 402 milyon lira arttı. Bu artış yüzde 290 oranında gerçekleşti. Yani çiftçi borcunu ödemede zorlanır hale geldi. İlaç, tohum, fide, sulama suyu, elektrik, mazot, işçilik, raktör gideri, sigorta, vergi, ahır gideri, biçerdöver, gübre, veteriner, aşı, bakım giderleri, nakliye ve ürün alım fiyatları tarım kesimi aleyhine gelişti ve giderlerin, artan girdi maliyetlerinin sürmesi gelir gider dengesinin bozulmasına neden oldu. Ani iklim değişiklikleri ve artan girdi fiyatları da daha az gübre, daha az sulama gibi sorunların da rekolteyi ve verimi etkilemesi sorunu derinleştirdi.

Çiftçi üretmek için borçlanıyor. Ürettiği üründen kazanç sağlayamayınca borcunu ödeyemiyor. Bankalar traktörlere el koyuyor. Tarım alanı icra ile satışa sunuluyor. Traktörü ve tarım alanı giden çiftçi üretim yapamaz hale geliyor. Bugün Türkiye'nin çok sayıda ilinde icra daireleri tarafından traktörler ve tarım alanları satışa çıkarılıyor. Binlerce arazi yüzlerce traktör haciz kıskacında. Çiftçinin borç yükü hafifletilmeli, üretim desteklenmeli ve girdi maliyetleri düşürülmelidir. Tarım Kanunu'nun 21. maddesine göre verilmesi gereken destek verilmelidir. Üretimin devamlılığı açısından çiftçilerin traktörlerinin ve tarım alanlarının haczedilmesinin önüne geçilmesi büyük önem taşımaktadır. Ayrıca çiftçilerin kredi borçlarına uygulanan faizler silinmeli ve mevcut borçlar en az üç yıl süreyle ertelenmelidir.

Mazottan ÖTV ve KDV kaldırılmalıdır. Yem ve gübre sübvanse edecek uygulamaya geçilmelidir. Yeniden taban fiyat uygulamasına dönülmelidir. Çiftçilerin savaş, kuraklık, don ve diğer olumsuz hava koşulları gibi en küçük risklerden dahi doğrudan etkilendiği göz önünde bulundurularak, üreticilere pozitif ayrımcılık yapılmalı ve daha güçlü destek mekanizmaları hayata geçirilmelidir.'